Naam:

aan Driehuizen

Vermeldingen door Cornelissen:

Huis hof op't Ven aen de drije huijse [RAV99-215v (1732)]

aan de buunders na de driehuizen [GVEII13 (1792)]

een perceel bouwland gelegen te Veghel aan de driehuizen [N (1844)]; B 291 (b: 21.30); de driehuis [N (1873)]; B 257, 264-270 (b: 82.30; hu: 07.50; tu: 08.00; og: 20.10).

Verklaring door Cornelissen:

Buurtschap liggende ten noord-oosten van het Ven in het gebied de Heiakker. Benoeming

naar de bebouwing.

Ligging:

Perceel nrs. 18, 26

Opmerkingen:

Zie het stuk over de drie huizen van Driehuizen.

Naam:

aen de Heide

Vermeldingen door Cornelissen:

Dat gelden Aert Claeus kynder aan die heij [GVIE2 (1437)]

huis in loco dicto aen die heye den langen ecker in loco dicto henneberch [Hs- (1519-1538)]

aen den hertgang de hey [GVE12-1 (1778)]

landt over 't heyke, 't campke [GVE12-30 (1778)]

de heide [kad. (1832)]; D 361 (b: 10.50) (St.Oed.). de hei, de heide, het heike [N (1886, 1891, V.]; B 171 (he: 9.46.20), C 5, 6 (w: 59), 399 (he: 19.72.30), E 638-640 (w: 55.40; hu: 57.00; de: 1.70.00), 692 (he: 14.72.50), 694 (he: 15.61.40), 1532, 1533 (he: 3.45.20), F 465

(he: 20.63.51).

Verklaring door Cornelissen:

Verspreide ligging. Hei, heide werd meestal gebruikt ter aanduiding van het tegenwoordige Mariaheide, maar ook voor het heidegebied (vroeger van St.Oedenrode) zuidelijk van Eerde, en evenals "heike" voor percelen ontgonnen heide. Anno 1832 kende Veghel nog uitgestrekte onontgonnen heidegebieden: Hogerduinen, Beukelaarsbroek, het Reibroek onder Zijtaart, het Dubbele tussen Eerde en Veghel, het Wuiten en het Vensbroekje nabij Vorstenbosch en nog verscheidene kleinere gebieden. De Veghelse heiden zullen meestal laaggelegen geweest zijn. Zoals elders in de Kempen, is heide de gangbare benaming geworden ter aanduiding van de, meestal met heide begroeide, gemeentelijke gronden, die zeer uitgestrekt waren. Andere namen ter aanduiding van deze gemene gronden zijn Aard (zie Eerde), Gemeente en Vroente.

Verklaring door Beijers en Van Bussel:

Achter elk gehucht lag destijds een uitgestrekte gemene vroente, aard of veld, die in Brabant meestal wordt aangeduid met ‘gemeynt’. Later werd ‘heide’ de gangbare benaming voor deze omvangrijke gemeenschappelijke velden, begroeid met droge heide [Erica] of met dop- of hommelheide, de natte of platte heide. De heidevelden hadden een economische betekenis voor de locale agrarische bedrijfsvoering. Ze dienden als weideplaats voor koeien en schapen geleid door een door een buurtschap aangestelde herder of scheper. De ingezetenen mochten op de heide turf steken, plaggen maaien en leem uitgraven voor de huizenbouw. De talrijke vennen deden dienst als rootputten of als visvijver. Er werd honing gewonnen door het plaatsen van bijenkorven. Regelmatig werden stukken van de gemeynt aan particulieren verkocht.

De heidevelden, de onontgonnen gemeenschappelijke grond, was begroeid met heidestruiken en andere lage vegetatie. In Brabant was het de naam voor de gronden met een typische flora en fauna: struikheide op de droge gronden, dopheide op de wat nattere heide­gronden samen met gagel, jeneverbes en brem. Na ontginning kon heide ook een perceel bouwland aanduiden dat door middel van een omheining van levend hout uit de zgn. ‘gemene heide’ werd geïsoleerd.

Enklaar 1941; de Bont 1993:93; Molemans 1976:338; Spierings 1984:31,32,225,226. ; Berkel & Samplonius 1989:106; Mennen 1992:53; Buiks 1990:­103; Helsen 1978:119.

Ligging:

Perceel nrs. 2, 4, 6, 8, 12, 13, 16, 17, 25

Opmerkingen:

-

Naam:

aen de Hintelt

Vermeldingen door Cornelissen:

Goederen gelegen in Veghel ter plaatse gezegd in die hinckelt [GZG-160 (1383)]

in loco dicto inden hinttelt [Hs- (± 1385)]

bij die hintelt [BP1188-346 (1414)]

aen die heye in die hyntelt [Hs- (1519-1538)]

hintelt, hey [Hs- (1600)]; het eerste euselvelt op de hintelt [RAV160-196v (1781)]

Verklaring door Cornelissen:

Gebied liggend noord-oostelijk van het Ven. Mogelijk is dit een afleiding van de stam

"hint'. Ekwall s. v. hints zegt: "Welsh hynt means road" (Dial. Kempenland, -163).

Verklaring door Beijers en Van Bussel:

Vooralsnog onduidelijk, of er moet samenhang bestaan met ‘hinder’ = slecht, verdorven. Het zou dan een kwaliteitsaanduiding inhouden. De hindert zou dan ‘de slechte aard’, een slecht stuk woeste grond, zijn. Wat ‘hint’ betreft moeten we misschien denken aan een ‘plaatse’, zoals in de kern van Eersel waar het Hint een voormalige brink was die is uitgegroeid tot een ovaalachtig marktplein door verbreding van de uitvalsweg naar het zuiden. Langs die oude ‘plaatse’ lag een onregelmatige blokverkaveling en overheersten de agrarische bedrijven, terwijl langs het nieuwe pleingedeelte, de eigenlijke Markt, sprake is van een regelmatig opstrekkende verkaveling voor bedrijven die afhankelijk waren van handel en verkeer. Op de grens van beide pleinhelften staat sinds 1464 een kapel. Is Hintel dan misschien eem dimunitiefvorm ?

Helsen 1978:100; Molemans 1976:153; Mandos & Kakebeeke 1971: 363. 

Ligging:

Perceel nrs. 1, 3

Opmerkingen:

Zie de stukken over de Beersmanshoeve en de Kleine Hintelt.

Naam:

aen de Hoge Heyde

Vermeldingen door Cornelissen:

Het campke, hoge heyde [Hs- (1662)]

uyt huijs en hoff gelegen aan de hooge heyde off brederse heyde [HH163-9 (1714-1783)]

de hooge heide [kad. (1832)]; B 303-350.

Verklaring door Cornelissen:

Ligging onder Mariaheide aan de oostzijde van de Lage Heide. Benoeming naar de

ligging te opzichte van de Lage Heide.

Ligging:

Perceel nrs. 1, 3, 10

Opmerkingen:

Voor een bespreking van de ligging van de Hoge en Lage Heide, klik hier.

Naam:

in de Camp

Vermeldingen door Cornelissen:

Cornelissen signaleert deze veldnaam op meerdere plaatsen in Veghel

Verklaring door Cornelissen:

Kamp, lat. campus, is oorspronkelijk een synoniem van veld in de betekenis van "open, onbebouwd veld". Hier heeft kamp de secundaire betekenis van: een individueel uit het veld gewonnen en door een heg of een houtkant besloten perceel (M. Top. Valk., -160).

Verklaring door Beijers en Van Bussel:

Kamp-namen komen veelvuldig voor in het oostelijk deel van Brabant en vormen de tegenhanger van de Westbrabantse ‘heiningen’. Het woord is afgeleid van het lat. * campus en lijkt oorspronkelijk dezelfde betekenis gehad te hebben als ‘veld’, nl. de open, woeste, soms hoger gelegen vlakte en in een latere fase als aanduiding voor omheinde of afgesloten ruimte of een door tuinen of hagen omgeven perceel. Het Brabantse cultuurlandschap wordt omschreven als een typisch landschap van kampontginningen.

Volgens Vervloet zouden individuele kampontginningen zich op deze zandgronden in optima forma ontwikkeld hebben, omdat het systeem van de ‘gemeynten’ bestond, die aanvankelijk door de bewoners gemeenschappelijk werden gebruikt, maar waaraan men op gezette tijden percelen kon onttrekken door verkoop aan individuele ontginners. Andere benamingen die hetzelfde begrip benaderen zijn look of gelookt, hof, goed en erf. Ze worden veelal vermeld in combinatie met een persoonsnaam of familienaam . Volgens Jansen gaat het vnl. om kleine akkertjes ontgonnen uit hei of bos, waaromheen een haag van de oorspronkelijke begroeiing is blijven staan. Dit type ontginning zou m.n. in West-Frankrijk op een uitgebreidere schaal voorkomen; daar spreekt men van ‘boccage’ en ook deze dankt die naam aan individuele ontginningen. Hendrikx spreekt over een ontwikkeling, die zich ongeveer vanaf de 10^de eeuw inzette, van oorspronkelijke eenmansvestigingen of los gegroepeerde boerderijenzwermen, bestaande uit boerderijen met huiskampen en veebochten waaromheen zich langrepelakkers en aangelagen bevonden. Deze werden omringd door bos, dat voor beweiding werd gebruikt. Door afsplitsing groeiden hier bepaalde gehuchtkernen uit.

Vervloet 1984:54; Claes 1987:67; de Vries 1962:90; v.Berkel & Samplonius 1989:94; Jansen 1978:242; Hendrikx 1989:56.

Ligging:

Perceel nrs. 8, 14, 15

Opmerkingen:

-

Naam:

Klokgietersveld

Vermeldingen door Cornelissen:

Een perceel groesland met houtwas gelegen te Veghel op het Ven genaamd klokgietersveld [N (1824)]

Verklaring door Cornelissen:

Onbekende ligging nabij het Ven.

Ligging:

Perceel nrs. 14, 15

Opmerkingen:

Genoemd naar een voormalige eigenaar. Deze percelen kwamen tussen 1722 en 1736 in handen van Jan Tonis Clockgieters, en waren hierna van diens zoon Jan.

Naam:

Corshoef

Vermeldingen door Cornelissen:

2 l. Groes genaamd de corshoeff aen de leege hey [GVE12-32v (1778)]

de corsthoeff aan de hey [GVEII12 (1792)]

de korsehoef [N (1840, 1889)]; B 234-236 (w: 1.06.20), 325 (b en w: 29.40)

de korschehoeven [kad. (1832)]; B 217-248

de korsehoeven [N (1868)]; B 229-231 (w: 1.15.90); korse hoeve [V.-]; B 249-251,259 (w: 1.00.60; b: 76.70),269271 (b: 1.25.10).

Verklaring door Cornelissen:

Gebied noord-oostelijk van het Ven. Het eerste lid kan een afleiding zijn van de mansnaam

Corst, Corstiaan, Christiaan of van de persoonsnaam Kors: vgl. Johannes Kors

1799; Christiaan Korsten 1902 (Kl.Bev. V.).

Ligging:

Perceel nrs. 19-24

Opmerkingen:

-

Naam:

Korten Hurk

Vermeldingen door Cornelissen:

1 l. Hoyvelt aen Hintelt genaamd cortenhurk [GVEI2-89v (1778)]

kortenhurk [N (1838, 1883, 1889); B 217,218 (b: 89.40),219 (w: 67.20), 226 (b: 1.30.80); korte hurk [V.-]; B 220 (b: 1.07.50; w: 2.52.00).

Verklaring door Cornelissen:

Ligging in de Korsehoeven.

Hurk: ook de variant Horrik of Hornik komen voor. Betekent: “hoek”, hoek van een straat; land gelegen in een hoek. Er komen veel vormen van dit woord voor: hornick, hornyck, hoornic, hoirnic etc. Beekman ziet verband met horn en hoorn, welke woorden dan de betekenis kunnen hebben van landstreek, land, kwartier en ook van hoek.

Ligging:

Perceel nrs. 1-3, 5, 6, 8, 12

Opmerkingen:

 -

Naam:

aen de Leege Heyde

Vermeldingen door Cornelissen:

Leege hey [Hs- (1664)]

de leegh hey bestaet in 23 huyssen ende begint in den buender genaemt den junger aen muylengraeff is toegemeten yder 4 roeden [GVIIB28 (± 1700)]

van eenen acker aen de leeg heyde [HH163-4 (1714-1783)]

lege hei [Mh- (1954)]

de lage heide [kad. (1832)]; B 351-393; [N (1843)]; B 409-415 (hu: 09.10; mo: 03.42; w:

89.60; b: 1.64.30).

Verklaring door Cornelissen:

Gebied onder Mariaheide aan de noordzijde van de weg naar Uden, ongeveer vanaf de kerk oostwaarts tot aan de Beekgraaf vlakbij het gedenkteken. Benoeming naar de ligging. Ten oosten van dit gebied begint het niveau van de bodem te stijgen. (Uden ligt aanmerkelijk hoger dan Veghel)

Ligging:

Perceel nrs. 5, 19-24

Opmerkingen:

Voor een bespreking van de ligging van de Hoge en Lage Heide, klik hier.

Naam:

den Nieuwenhoff

Vermeldingen door Cornelissen:

De nieuwe hoff aan de hey [Hs- (1562)]

de nieuwe hoff aan de hey [RAV160-34v (1763)]

Verklaring door Cornelissen:

Onbekende ligging waarschijnlijk onder Mariaheide. Benoeming naar (recent) tijdstip van ingebruikname/ontginning.

Ligging:

Perceel nr. 25; perceel nr. 26 lag “aen de Nieuwe Hof”

Opmerkingen:

-

Naam:

Rouwenkamp

Vermeldingen door Cornelissen:

De rouwen camp (onder eerde) [GSO-262 (1617)]

de rouwencamp, de hey, hoge heyde [Hs- (1664)]

den rouwencamp [GVE2-106 (1702)]

de raauwen kamp [N (1838)]; B 223 (w: 38.60)

den rouwenkamp [N (1873, 1880, 1883, 1891)]; B 224 (w: 41.90), F 380-382 (w: 82.10),455 ged. (w: 1.70.32); de rouwe kamp [V.-]; F 377-379 (w: 75.00)

de rauwe kamp [V.-] .

Verklaring door Cornelissen:

Ligging in het Dubbele onder Eerde en in de Korsehoeven. "Rouw" hier wellicht in de betekenis "ruw", "ruig", mogelijk duidend op de toestand van het betreffende gebied, voo de ontginning.

Ligging:

Perceel nrs. 6-11, 16. Waarschijnlijk ook 14 en 15.

Opmerkingen:

- 

Naam:

opt Ven

Vermeldingen door Cornelissen:

Zijn twee cortte loopkens met een lang stuck in den d'avel(laer) de braeck genaemt aent 't

ven [GVE15-127 (1624)]

de dicke stukken op 't ven [RAV159-178v (1754)]

het ven [kad. (1832)]; B 620-679, 681-700, 702-704

het venneke [N (1838, 1854, 1871, 1876, 1880, 1883)]; B 685 (w: 25.70), 686 (w: 26.80), D 219 (b en w: 40.70), 220 (b en w: 45.70), 237-239 (b en w: 1.16.40), 304 (b: 37.80); het ven [kado (1832)]; B 641 (b: 35.60).

Verklaring door Cornelissen:

Benaming voor een grote waterplas aan de oostzijde van de weg Veghel-Vorstenbosch.

Het omliggende gebied (het Ven) en een zandweggetje ter plaatse (zie Venssteegje); tevens verscheidene verspreid liggende percelen ('t venneke). "Ven" een ven is een natuurlijke waterplas in de heide (M. Top. Valk. -251). Ven(neke) als benaming voor waterplas ging dan gewoonlijk over op omliggende percelen (gebied); bij de percelen, 't venneke is steeds sprake van de aanwezigheid van een dergelijke (kleine) waterplas; vooral in de omgeving van de Aa waren deze vennetjes talrijk; ze zijn vrijwel zonder uitzondering verdwenen.

Verklaring door Beijers en Van Bussel:

Een ven is een natuurplas in de heide die zeer geschikt was voor de klot- of turfwinning of moernering. De vennen konden tevens dienst doen als drinkplaats voor het vee dat op de heide gehoed werd of als vlasroot. Ook voor de aanleg van een schans of landweer zouden vennen ideaal geweest zijn, omdat men altijd in de omwallingen over water beschikte. Nadat een ven was drooggelegd, vgl. het dodeven, kon de naam overgaan op het omliggende land. Vennen werden eveneens regelmatig gebruikt als visvijvers. Buiks vermoedt dat veel vennen al vroeg ontgonnen zijn, speciaal die vennen waar geen oerbank onder zat. De Brabantse vennen vinden hun ontstaan door depressievorming in de jongste ijstijd, maar is geen gevolg van de landijsbedekking. Oorspronkelijk waren er meer vennen maar ten gevolge van ontwatering, die reeds in de middeleeuwen begon, zijn er veel drooggevallen en deels als cultuurgrond in gebruik genomen. De waterstand in de vennen zal in het algemeen dezelfde zijn als die van het grondwater in de omgeving. Als vlak onder de bodem van het ven een leemlaag voorkomt of als op de bodem van het ven een nagenoeg ondoor­latende humeuze laag of veenlaag ligt, zal de waterstand hoger zijn dan het grondwater in de omge­ving. Men spreekt dan van een schijnspiegel. Vennen die veen bevatten werden door de plaatselijke bevolking verveend. De zandruggen rondom die oude vennen vormden een aantrekkelijke verblijfplaats voor de prehistorische bevolking.

Gijsseling 1954:106; Buiks 1984 dl.10:77; Bisschops 1973; vd Toorn 1967.

Opmerkingen:

-