Naam:

Agterste Acker

Vermeldingen door Cornelissen:

-

Verklaring door Cornelissen:

-

Ligging:

Perceel nr. 11

Opmerkingen:

Genoemd naar de ligging.

Naam:

Assenacker, Asche Acker

Vermeldingen door Cornelissen:

Assenacker [RAV-159 (1757)]

lant op zontvelt, lant en beemt den assenacker [GVE12-290 (1777)]

Verklaring door Cornelissen:

As is een prehistorische waternaam (aska), die op een nederzetting werd overgedragen te

vergelijken met Asse in Brabant (Molemans, Paulissen, 1976, blz. 87).

Verklaring door Beijers en van Bussel:

As(ch) betekent normaliter esseboom. Sommige schrijfwijzen ondersteunen echter de interpretatie d’Aasbroek [het broek bij de Aa]; of moet uitgegaan worden van d’Asbroek, een broek vol met essebomen? In Assum (NH) ziet men ask = esseboom + heem = woonplaats. Ook een PLN als Overasselt kan geanalysee­rd worden als bestaande uit As­le of Asselt = essenbos. In Ast, afgeleid van Asch is het bekende collectief t-suffix aanwijsbaar; de plaats waar essen staan, vgl. Berkt, Eekt, Boekt e.d. Ook is niet uitgesloten dat Ast, in de verbasterde vorm ‘est’ bv., betrekking zou hebben op een droogoven voor mout, graan of hop. Deze wordt aangeduid met ‘eest’. In het oostelijk gedeelte van Brabant spreekt men van een ‘esthuis’ = bakhuisje, huis waar de bakoven staat. In Aspert is de esp of ratelpopulier te herkennen, de bekende Populus tremula L.

Moerman 1956:29; Buiks 1988 dl.4:9; v.Berkel & Samplonius 1989:21,143; Billiet 1955:48

Ligging:

Perceel nrs. 10-12

Opmerkingen:

-

Naam:

Brantscampen

Vermeldingen door Cornelissen:

Uyt huys schuer hoff ende aengelegen erffenis gelegen onder Vechel op Sontvelt, d'een eijnde aen die gemeijnte ende dandere eijnde aen den brantscamp [RGI69-20 (1646)]

brantscamp op zontvelt [Hs- (1753)]; een perceel heide gelegen te Veghel op het zontveld genaamd brandskamp [N (1824)].

Verklaring door Cornelissen:

Onbekende ligging op Zondveld. Waarschijnlijk afgeleid van persoonsnaam.

Ligging:

Perceel nrs. 27-30

Opmerkingen:

Afgeleid van een persoonsnaam. R25, fol. 230 (10-2-1547): Gerit, zoon van wijlen Bollen Gerit Brantss heeft al zijn rechten in een erfcijns van 25 stuivers overgegeven aan Willem soene wylen Hanrick Costerss. Willem had beloofd deze erfcijns te betalen uit een huis met toebehoren gelegen op Sontvelt

Naam:

Beemtjens

Vermeldingen door Cornelissen:

-

Verklaring door Cornelissen:

Beemd was en is nog steeds de gangbare naam voor hooiland. (MM.)

Ligging:

Perceel nrs. 7, deel 1 en 8a

Opmerkingen:

-

Naam:

Bundersteeg

Vermeldingen door Cornelissen:

Armeneussel aan bundersteeg en busselhecken [GVIIE13 (1792)]

buenderse steeg, heyde [GVIIE13 (1792)]

de bundersteeg [kad. (1832); V.]; B 2 (w: 40.90), E 700 (he: 22.41.00).

Verklaring door Cornelissen:

Liggende onder Zijtaart in het voormalige heidegebied het Reibroek en op de grens van de gebieden het heibosch en de Heibunders, in het verlengde van het vroegere Venssteegje.

Ligging:

Zie de kadasterkaart van 1832

Opmerkingen:

-

Naam:

het Eeusel, Eeuseltje, Eeuselveltje

Vermeldingen door Cornelissen:

De veldnaam “Eeussels” kwam in Veghel op verschillende plaatsen voor.

Verklaring door Cornelissen:

Eeusel, afgeleid van eeuwen “voeren” is gangbare Kempische benaming voor weiland meestal van minderwaardige kwaliteit (M. Top. St. Huibr.Lille, -133).

Verklaring door Beijers en Van Bussel:

Eeuwsel wordt verklaard als een droge zomerweide, veelal in particulier bezit en omheind, een schrale weide of een weide in de bossen. Dit toponiem komt in het zuiden van de Baronie geregeld voor, maar in het oostelijk gedeelte van Brabant is het al even frequent [redactie].

Te Overpelt was een ‘eusel’ een kunstmatige weide i.c. ontgonnen heide of woeste grond met buntgrassoorten begroeid en in gebruik als veeweide, primair voor schaapskudden. Volgens Lindemans zijn de eeuwsels in de Belgische Kempen het eerste stadium bij de ontginning van heide tot cultuurland. Het is niet precies te achterhalen tot wanneer de eeuwsels als veeweiden hebben dienst gedaan, maar zeker niet langer dan de 16^de eeuw.

Dat de eeuwsels goede hooilanden waren is onwaarschijnlijk vanwege de bodemgesteldheid, nl. matig natte zandgronden. Veel eeuwsels zijn thans als weiland in gebruik omdat de grond voor hooiland niet vochtig genoeg is en voor bouwland te nat.

(Lindemans 1946:2; Pijnenburg 1976:1; Buiks 1984 dl.9:32; Mennen 1992:217; Buiks & Leenders 1993 dl.4:383; Molemans 1976:314; Lindemans 1952; Helsen 1978:116.)

Ligging:

Perceel nrs. 24, 25

Opmerkingen:

-

Naam:

Groote Weij

Vermeldingen door Cornelissen:

-

Verklaring door Cornelissen:

-

Ligging:

Perceel nrs. 34

Opmerkingen:

Genoemd naar de grootte. De Groote Weij en Kleijne Weij lagen kort bij elkaar.

Naam:

in Jekschot

Vermeldingen door Cornelissen:

Et a doernken usque jexschot et de jexschot pro ut limites [GVI1 (1310)];

de groote weghoeve by jecschot [Hs- (1564)];

een hoeve in jecschot [GSO-262 (1617)];

de heerlykheyt jeckschot [Mrv92-73 (1768)];

jekschot [kad. (1832)]; E 1422-1456;

heerlijkheid jekschot, bestaande is zes bouwhoeven, weiland, mast en schaarhoutbossen, bosgrond en heide [N (1893)]; E 1408-1416 (b: 7.90.40; w: 12.20; hu: 07.00; bakhu: 00.32; tu: 03.36), 1417-1420, 1422-1439, 1441-1456 (b: 48.70; hu: 11.70; tu: 08.80); jeksend (jekschot) [V.-]; E 1422-1439, 1441-1456.

Verklaring door Cornelissen:

Gebied liggende ten zuiden van het Zondveld onder Zijtaart, in vroeger tijden de Heerlijkheid Jekschot. Het eerste lid is mogelijk ontstaan uit laak, lacob (M.Top.Overpelt, -182, de laak). Het tweede lid: scho(o)t, beboste hoek zandgrond, uitspringend in een moerassig terrein (M.Top. Valk. -110). lekschot behoort tot de hoogst gelegen gebieden van Veghel en ligt niet ver van lage terreinen als het Laars op het aangrenzende grondgebied van St.Oedenrode.

Ligging:

Perceel nrs. deel van 7, deel van 8, 8, 10, 26-33

Opmerkingen:

Het eerste lid Jek- is mogelijk een vorm van Eik.

Naam:

aan de Jexschotse Loop

Vermeldingen door Cornelissen:

Een parceel groese en heijde gelegen in Veghel opt Zontvelt aen de Jekschotsen loop

[RAV112-263v (1800)].

Verklaring door Cornelissen:

Waterloop die begint aan de noordgrens van het gebied Jekschot; vervolgens over een vrij grote afstand in noordwestelijke de grens vormt tussen Veghel en St.Oedenrode en tenslotten ter hoogte van het gebied de Voort overgaat in de Biezenloop. Benoeming naar de ligging.

Ligging:

Perceel nr. 30

Opmerkingen:

-

Naam:

die Jecxschotse steegde

Vermeldingen door Cornelissen:

-

Verklaring door Cornelissen:

-

Ligging:

Perceel nr. 6 grensde aan die Jecxschotse steegde

Opmerkingen:

Steeg naar Jekschot

Naam:

Kerkenbeempt, Kerckenlant, Kerckenhoy

Vermeldingen door Cornelissen:

De kerckenbeemt in de brugge [RAV56-31v (1680)]

het dorshouts roth beginnende int kerckenbeemtje [GVIIB28 (± 1700))

in eenen onverdeelde beemt hoijlants houtwasch en geregtigh. over de brugge, genaemt kerkebeemt, groot int geheel 7 1. 5 r. [RAV112-60 (1795)]

de kerken beemd [N (1835, 1879), V.-]; A 992-996 (ho: 2.24.40), 993 (ho: 37.70), E 1122 (w: 1.10.90), 1122a (b: 19.80)

de kerke beemd [V.-]; D 424 (ho: 78.00); het kerke beemdje in de Amert [N (1885)]; A 993 (ho: 37.70).

Verklaring door Cornelissen:

Verspreide ligging. Benoeming naar de eigenaar.

Ligging:

Perceel nr. 26, percelen nrs. 10 en 25 grensden aan de Kerkenbeempt

Opmerkingen:

Deze beemd werd in 1584 of 1585 door Peter Henrick Heijmans aan de kerk van Veghel geschonken.

Naam:

Kleijne Weij

Vermeldingen door Cornelissen:

-

Verklaring door Cornelissen:

-

Ligging:

Perceel nr. 35

Opmerkingen:

Genoemd naar de grootte. De Groote Weij en Kleijne Weij lagen kort bij elkaar.

Naam:

Quade Coop, Caetcoop

Vermeldingen door Cornelissen:

Land den quaeyen coop in die nederbiest [Hs- (1519-1538)]

genaemt den quaden coop gelegen binnen deeze parochie van vechel opt zontvelt [GOI26-31 (1610)]

zijn streepken met het hopveldeken daemeffen in de neerbiest in de quaetcoop [GVEI5-137 (1624)]

de kwade coop, dorshout [GVEII13 (1792)]; de kwade koop op de hoge boekt [N (1847)]; D

111 (b: 25.90).

Verklaring door Cornelissen:

Verspreide ligging.

Ligging:

Perceel nrs. 36 en deel van 40

Opmerkingen:

Spotnaam, wijzend op de slechte kwaliteit van de grond.

Naam:

Leeghuys

Vermeldingen door Cornelissen:

-

Verklaring door Cornelissen:

-

Ligging:

Perceel nrs. 21-23

Opmerkingen:

Hoorde het Leeghuys als onderhorige hoeve ooit bij de Zondveldse Hoef?

Naam:

opt Leegh Sontvelt

Vermeldingen door Cornelissen:

Huijs, schuur, schop, hoff en halve bomgart mette landerijen, weijvelden als hoijvelden, gelegen tot vechel opt leech sontvelt [N (1658)]; leegh sontvelt [Ms-].

Verklaring door Cornelissen:

Onbekende ligging. Benoeming naar de lage ligging.

Ligging:

Perceel nrs. 3, 16, 37

Opmerkingen:

Volgens de hoogtekaart van 1965 lag het gebied van Hoog Zondveld enkele deceimeters tot een halve meter hoger dan dat van laag Zondveld. De grens tussen Hoog- en laag Zondveld werd vermoedelijk gevormd door Zondveld Laag, perceel nr. 37. Zie de toelichting bij de uitgiften.

Naam:

Luijcxkens Acker

Vermeldingen door Cornelissen:

-

Verklaring door Cornelissen:

-

Ligging:

Deel van perceel nr. 3

Opmerkingen:

Genoemd naar een eigenaresse

Naam:

Reyt

Vermeldingen door Cornelissen:

Te weten dat derde deel van de rijt [GVIE2 (1422)]

hoyvelt die ryth in die nederbiest [Hs- (1519-1538)]

twee stucxkens neffen de rijt in den d'avel1 [GVEI5-83 (1624)]

int reijtie (den biesen) [GVE2-285 (1702)]; de reydt, crekelhoff [RAVI59-157v (1752)]

de rijt [kad. (1832)]; C 461-472

de ryt [N (1876, 1882, 1883, 1884)]; C 471-472 (he: 7.09.50), D 108-109 (b en w: 74.10), 172 (b: 62.30), E 1049 (ho: 25.60) 790 en weg. (he: 5.83.10)

de rijdt [V.-]; B 404 (b: 56.80); de reytjes [V.-] B 1, 5, 6 (w: 95.50)

de rijt [V.-]; D 108 (b: 42.50); de rijtjes [V.-]; E 764-765 (b: 0.18.19; w: 0.20.50).

Verklaring door Cornelissen:

Gebied liggend tussen de Heuvel en Blankenburg, tevens verspreid liggende percelen.

Wellicht benoeming naar de ligging aan een rijt "waterloop" (M. Top. Valk.-219).

Verklaring door Beijers en Van Bussel:

Er zijn bij rijt diverse oudere varianten denkbaar zoals ret, retten, rit, ride en de diminutieven rijtke, reitke, rie(t)ke en retke. Het is mogelijk de meest voorkomende waternaam geweest afgeleid van het germ. * ridha = beek, waterloop.

In veel gevallen komt ‘rijt’ voor als benaming van landerijen; de naam van het water is overgedragen op het aangrenzende land. Dit getuigt van de ouderdom van de naam. De pri­maire betekenis is kleine waterloop.

Volgens Beex zou een rijt vooral het dalvormig begin zijn van een beek, een soort komvormige laagte.

Onder Alphen is de naam Rijt al bekend in 1295. Rijten waren al of niet gegraven waterlopen. Het is een soortnaam zoals bv. ven, goor, meer, broek en weijer. De rijten, goren en broeken hadden een regelende functie in de waterstand der riviertjes. Bij veel regen hielden ze veel water vast en bij droogte bleef het wegsijpelende water van de reservevoorraad voldoende om de riviertjes en beken stromend te houden.

Beex 1964:26; Buiks 1992:20; Molemans 1976:1334; v.Berkel & Samplonius 1989:153; Buiks & Leenders 1993 dl.2: 97; Buiks & Leenders 1993 dl.3:230.

Ligging:

Perceel nrs. 3-5

Opmerkingen:

-

Naam:

op Ricartsfoert

Vermeldingen door Cornelissen:

Usque ryconsvort se extendunt et de ryconsvort [Hs- (1310-1311)]

ad locum dictum aen des rycartsvoert [Hs- (± 1385)]

rykevoort off creytenborgh [GVEI2-295 (1778)]

ook rijckontsvoort, rijconsvoert, nu de voort genoemd beneden krijtenburg (voorde over

jekschotse loop) [M.- (1954)].

Verklaring door Cornelissen:

Gebied liggend ten zuiden van de Hoge Biezen, nabij Krijtenburg onder Zijtaart, nu de Voort genaamd. Het eerste lid is wellicht ontstaan uit de mansnaam Rijcart, Ryckont, Richard of een daarvan afgeleide persoonsnaam.

Ligging:

Perceel nr. 3

Opmerkingen:

-

Naam:

Rybroek

Vermeldingen door Cornelissen:

Dat ruybroeck ad locum dictum zytart [GVIE2 (1484)];

in loco dicto ruybroeck, 1519-1538 Hs-

van 't sontveldt op rudebroeck [GVB54 (+ 1700)];

't reibroekske aan de colck [RAV159-56v (1742)];

reijbroek [GO- (1754)]; het reibroek [kado (1832)]. E 672-725;

't rijbroek [V.-]; E 693 (verk.) (he: 19.37.30), 700 (verk.) (he: 22.41.00).

Verklaring door Cornelissen:

Voormalig heidegebied onder Zijtaart, tevens (Reibroekske) perceel van onbekende ligging

in of nabij het Reibroek. Mogelijk afgeleid van "rei" B) voor waterloop, sloot 6) voor in

het land, greppel, bepaaldelijk ajwateringssloot (W.N. T.-1590).

Ligging:

Perceel nr. 6 grensde aan het Rybroek

Opmerkingen:

Het natte broekland tussen Zijtaart een Zondveld heete het Reibroek. De oude vorm was Rudebroeck (uitgiftebrief Jekschot in 1311). Rude- is een Oudnederlands woord voor ruw, of wild. (Vergelijk met het Engelse ‘rude’.) Het gebied is nu zo plat als een pannekoek, maar eertijds zat het vol gaten en bulten. Boeren staken er leem en de bulten werden afgegraven voor het zand. Dat gebeurde nog in 1901 voor de bouw van het klooster.

Naam:

op Sontvelt, Zontvelt, Soffelt, Somptvelt

Vermeldingen door Cornelissen:

SoffeIt, sontvelt [Mv-1954 (1300)]; zontevelt [GVIE2 (1361)]; sontfelt [Hs- (1380-1385)];

huis, plaats, hof en erf gelegen in Veghel ter plaatse genaemt op zontvelt, tussen het erf

van Theodoricus van zontvelt [GZG-603 (1424)];

zontvelt [GVE2-39 (± 1500)];

op sondtveldt [HHI47-30 (1621-1691)];

de hopstreep op zontveldeke [RAV160-26v (1762)];

't zontveltje [GVEI2-40 (1778)];

het zondveld [kad. (1832)]; E 1078-1364, 1366-1421;

het zontveld [N (1852)]; E 46, 214-216, 252, 267-269, 851, 1053-1074, 1395, F 593, 594,609-612, 1190 (bouwhoeve etc.: 17.40.87).

Verklaring door Cornelissen:

Oude buurtschap liggende onder Zijtaart. "Zond" afgeleid van "sonder, zuid" (zie zonderlaak) ? Van "sonde" mnl. vorm van "zon"? (Verwijs en Verdam, -1539); een verband met de plaats Son is misschien ver gezocht, hoewel niet ver westelijk van het Zondveld van ouds een weg liep van Veghel naar Son; ook de spellingvariant Soensvel zou een indicatie in deze richting kunnen vormen. Afgeleid van de persoonsnaam v. Son?

Ligging:

Perceel nrs. 3, 5-41

Opmerkingen:

De naam Zondveld is nog niet verklaard. Er zijn jongere afwijkende vormen van de naam die we niet voor een verklaring van de naam mogen gebruiken, omdat ze slechts enkele keren genoemd worden en van recente datum zijn. Zo is Sonsvelt een verbastering, net als de Sonse bunders een verbastering is van Sontveltse buenderen. Een andere verbastering is Zompvelt. De oudste vorm Sontvelt (1311), wijkt nauwelijks af van het tegenwoordige Zondveld, in de volksmond verkort tot Soffelt. Zondveld is geen verbastering van Zandveld, wat dat zou in de volksmond Zaandveld worden en vervolgens Zoavelt, net zoals Haanvelt nu Hoavelt heet. Een andere verklaring in de literatuur is afge-zond-erd veld, maar hoe dat woord naar Zondveld zou kunnen evolueren wordt niet toegelicht.

Naam:

Sontveltsche Buenders, Zonse Buenderen

Vermeldingen door Cornelissen:

-

Verklaring door Cornelissen:

-

Ligging:

Perceel nrs. 31-33

Opmerkingen:

De veldnaam Zonse Buenderen is een verbastering van Zontveltsche Buenders

Naam:

Zondveldsche Hoef

Vermeldingen door Cornelissen:

Eene schoone hoeve, schuur, schop, bakhuis, hof, aangelegen hooi-, wei-, bouw- en teulland en dreven met eike en andere boomen beplant, houtwasch, voorpoting en geregtigheden, genaamd de zontveldse hoeve ... op het zontveld [N (1818)]

zondveldsche hoef [kad. (1832)]; E 1063 (hu etc.: 09.30).

Verklaring door Cornelissen:

Ligging op het Zondveld onder Zijtaart. Benoeming naar de ligging.

Ligging:

Perceel nr. 6

Opmerkingen:

-

Naam:

Vlaes, Flaas

Vermeldingen door Cornelissen:

Landt en groes de vlaas (creytenborgh) [GVE12-225 (1777)]

de flaas [N (1865)] E1100-1104 (w: 82.30); de vlus [V.-]; E 1105, 1109, 1112 (b: 24.20; w: 25.40), 1165 (he: 1.00.70).

Verklaring door Cornelissen:

Ligging op het Zondveld onder Zijtaart. namen met vlas wijzen op de vroegere vlaswinning

(tot in de 1ge eeuw) (Top. van Valk. -254). Vlaas kan ook duiden op een plas, poel

of stilstaand water temidden van een bos- of heidegebied.

Ligging:

Perceel nrs. 13, 14

Opmerkingen:

-

Naam:

op de Voort

Vermeldingen door Cornelissen:

de voort [kad. (1832)]; E 1045-1076

de voort, gebied beneden krijtenberg bij vroegere voorde over jekschotse loop, vroeger rijconsvoert, rijckontsvoort geheten [Mvc(1954)].

Verklaring door Cornelissen:

Gebied liggend tussen het Zondveld en de Hoge Biezen onder Zijtaart. Benoeming naar een doorwaadbare plaats in de Biezenloop ter plaatse. Mnl. voort, vort, voirt "ondiepe doorwaadbare plaats; plaats waar men door een water kan gaan" (Top. v. Valk. -258). Vroeger rijkevoort genaamd (zie rijkevoort).

Verklaring door Beijers en Van Bussel:

De oorspronkelijke betekenis van het mnl. vort, voirt is doorwaadbare plaats in een beek. Was zo’n overgang gemaakt van stenen, dan sprak men van een Steenvoort. Helsen wijst erop dat voorde-namen vaak grenstoponiemen inhouden. De Overpeltse voorde-namen zouden dit bevestigen. Waar waterlopen de grens tussen gemeenten vormden werd blijkbaar een doorwaadbare plaats gezocht om het onderling verkeer te bevorderen. Het woord zelf zou een afleiding zijn van het germ. * furdu. Verborgen voorde-namen treft men aan in Stevert > Steenvoort,  Bemmert > Bemvoort,  Koevert > Koevoort,  Loksert > Laaksvoort,  Sliffert > Slibvoort.

Buiks 1990:190; Bach 1953:422; Smith 1956 dl.1:181; Dittmaier 1963:81; Molemans 1976:1691; v.Berkel & Sam­plo­nius 1989:166.

Ligging:

Perceel nrs. 3, 5

Opmerkingen:

-

Naam:

de Weijerbeemt

Vermeldingen door Cornelissen:

De weyerbeemt sontvelt [GVIIE13 (1560)]

weyerbeemt op sontvelt [GVEI2-287v (1777)].

Verklaring door Cornelissen:

Onbekende ligging op het Zondveld. Benoeming naar de ligging bij een weier, vijver.

Ligging:

Perceel nrs. 32, 33

Opmerkingen:

-