|
Naam:
|
op Ham |
|
Vermeldingen door Cornelissen:
|
Quondam manso dicto vulgaris hamme [GVIE2 (1368)]
in
parochia de vechel in locum dictum op den ham Godefridi
de Erpe [GVIE2 (1391)]
de
hoeve 't goet te ham in Vechel [BP1184-100 (1405)]
hoeve op hamme [BP1437-53v (1438)]
hoeve hamme [GVE2-39 (1500)]
sijn
lant op ham [GVE15-8 (1624)]
1/3
beemt agter ham, twee karre hoijgewas [GVE12-128v
(1777)]
op
ham [kad. (1832)];D 866-984
het
ham in de nieuwe veldjes [N. (1891)]; D 1026, 1027 (b:
66.70).
|
|
Verklaring door Cornelissen:
|
Gebied aan de noordzijde van de Zuid- Willemsvaart,
grenzend aan Erp. 't Ham is een groot stuk grond in
Veghel. Als toponiem is het gebruikelijk voor spits
toelopende percelen. Dit is in ons geval niet meer na te
gaan. De grenzen van 't ham zijn wel zo vaag, dat
niemand meer precies weet, waar het begin en waar het
einde is. het is een buurtschap. Ook in de hydronymie
komt het woord voor. De naam Hemelrijk kan een
volksetymologische vervorming zijn van 'heem, grens (Lindemans
1928, -150) en rike, gebied, of van ham, hemmekin, inham,
afgeperkt of omheind stuk grond (Frans Claes, Naamkunde
1987 -69).
|
|
Verklaring door Beijers en Van Bussel:
|
ex manso op ham (1391, Schriften Smulders)
Ham afgeleid van ‘hamma’ betekent: landtong uitspringend
in een inundatiegebied. Het kan ook een bocht in de
rivier zijn. De meanderende (grens)rivieren vertoonden
veel bochten en kronkels en de naamgeving ging over op
tegen de rivier aanliggende gras- en hooilanden of
beemden [redactie]. Men dient ook rekening te houden met
de familienaam van den Ham en Hammen. Hamsvoort en
Hamsfort [in Middelrode verbasterd tot Haffert] kan een
voorde zijn bij een inham van de beek. Verwant aan dit
element, maar niet voorkomend in de cijnskringregio, is
het woord ‘hem’ = hoek aangeslibd land, weiland in een
rivierbocht of aan een water. De oorspronkelijke
betekenis van ‘ham’ en ‘hem’ is omheind stuk land, af te
leiden van het ww. hemmen = hinderen.
Gijsseling 1954; v.Berkel & Samplonius 1989:80.
|
|
Ligging:
|
Perceel nrs. 1, 2, 4-23 |
|
Opmerkingen:
|
Ik sluit me aan bij de verklaring gegeven door Beijers
en Van Bussel.
|
|
Naam:
|
Hamsen Acker |
|
Vermeldingen door Cornelissen:
|
Hamse akker, havelt [GVIIE13 (1792)]
de
hamse akker [N. (1847, 1885)]; D 980, 995 (b: 91.30, w:
06.60), 1123 (b: 61.10); den hamschen akker [N. (1865)];
D 959, 980 (hu: 03.19, b: 91.30).
|
|
Verklaring door Cornelissen:
|
Verspreide ligging op en nabij het Ham. Benoeming naar
de ligging. |
|
Ligging:
|
Perceel nr. 14 |
|
Opmerkingen:
|
-
|
|
Naam:
|
Hams Veltje |
|
Vermeldingen door Cornelissen:
|
Een
beemd genaamd ter hamfelt in de parochie van Veghel
[HGB-230 (1339)]
aen
gheen hamvelt in loco dicto in der nederboect [Hs- (±
1390)]
thanffelt [Hs- (1420-1425)]
kezelaer, haemvelt [GVIE2 (1462)]
huis,
plaats, hof en land gelegen in de parochie Veghel ter
plaatse genaemt aent hamvelt [GZG-1378 (1472)]
hamsveltje, havelt [GVIIE13 (1792)]
op
het hamsveld [N. (1820, 1868)]; D 941, 942 (w: 59.10).
|
|
Verklaring door Cornelissen:
|
Onbekende ligging op het Ham, waarschijnlijk niet ver
van de aangrenzende Nederboekt.
Benoeming naar de ligging. |
|
Ligging:
|
Perceel nr. 13 |
|
Opmerkingen:
|
Van de door Cornelissen aangehaalde vermeldingen zullen
er een aantal varianten van Havelt of Haanvelt
betreffen.
|
|
Naam:
|
Camp |
|
Vermeldingen door Cornelissen:
|
Cornelissen signaleert deze veldnaam op meerdere
plaatsen in Veghel |
|
Verklaring door Cornelissen:
|
Kamp, lat. campus, is oorspronkelijk een synoniem van
veld in de betekenis van "open, onbebouwd veld". Hier
heeft kamp de secundaire betekenis van: een individueel
uit het veld gewonnen en door een heg of een houtkant
besloten perceel (M. Top. Valk., -160).
|
|
Verklaring door Beijers en Van Bussel: |
Kampnamen komen veelvuldig voor in het oostelijk deel
van Brabant en vormen de tegenhanger van de
Westbrabantse ‘heiningen’. Het woord is afgeleid van het
lat. * campus en lijkt oorspronkelijk dezelfde betekenis
gehad te hebben als ‘veld’, nl. de open, woeste, soms
hoger gelegen vlakte en in een latere fase als
aanduiding voor omheinde of afgesloten ruimte of een
door tuinen of hagen omgeven perceel. Het Brabantse
cultuurlandschap wordt omschreven als een typisch
landschap van kampontginningen.
Volgens Vervloet zouden individuele kampontginningen
zich op deze zandgronden in optima forma ontwikkeld
hebben, omdat het systeem van de ‘gemeynten’ bestond,
die aanvankelijk door de bewoners gemeenschappelijk
werden gebruikt, maar waaraan men op gezette tijden
percelen kon onttrekken door verkoop aan individuele
ontginners. Andere benamingen die hetzelfde begrip
benaderen zijn look of gelookt, hof, goed en erf. Ze
worden veelal vermeld in combinatie met een persoonsnaam
of familienaam . Volgens Jansen gaat het vnl. om kleine
akkertjes ontgonnen uit hei of bos, waaromheen een haag
van de oorspronkelijke begroeiing is blijven staan. Dit
type ontginning zou m.n. in West-Frankrijk op een
uitgebreidere schaal voorkomen; daar spreekt men van
‘boccage’ en ook deze dankt die naam aan individuele
ontginningen. Hendrikx spreekt over een ontwikkeling,
die zich ongeveer vanaf de 10de eeuw inzette,
van oorspronkelijke eenmansvestigingen of los
gegroepeerde boerderijenzwermen, bestaande uit
boerderijen met huiskampen en veebochten waaromheen zich
langrepelakkers en aangelagen bevonden. Deze werden
omringd door bos, dat voor beweiding werd gebruikt. Door
afsplitsing groeiden hier bepaalde gehuchtkernen uit.
Vervloet 1984:54; Claes 1987:67; de Vries 1962:90;
v.Berkel & Samplonius 1989:94; Jansen 1978:242; Hendrikx
1989:56.
|
|
Ligging:
|
Perceel nr. 11 |
|
Opmerkingen:
|
-
|
|
Naam:
|
aant Lankveld |
|
Vermeldingen door Cornelissen:
|
Die hoeve te lancvelt
en die hoeve te hanenvelt [BP1208-229v (1439)]
het langvelt op het
havelt [Ms-]
't goed te lanckvelt in
erpe en vechel op ham [Mr1325-67 (1633)]
eeusel aent lankvelt
[GVE12-102v (1778)].
|
|
Verklaring door Cornelissen:
|
- |
|
Ligging:
|
Perceel nr. 6 |
|
Opmerkingen:
|
Genoemd naar de vorm of grootte van een veld. De naam is
later overgegaan op een groter gebied. Vermoedelijk was
het oorspronkelijke uitgegeven Lange Velt perceel 2, 4
t/m 13 en een groot deel van 't aangelegen gebied De
Eeusels. Zie de
toelichting bij deel
Eeusels.
|
|
Naam:
|
Marte Leyne Veltje |
|
Vermeldingen door Cornelissen:
|
Marte lynenvelt op 't ven [RA V160 (1764)]
lant
het oude erfke op ham en marte leyneveltje [GVEI2-159
(1778)]
martelijneveld [N (1883)]; B 702 (w: 92.00).
|
|
Verklaring door Cornelissen:
|
Is
het eerste lid een diminutief van de mansnaam Martijn ?
|
|
Ligging:
|
Perceel nr. 16-18 |
|
Opmerkingen:
|
“Martelijn” is geen diminutief van Martijn. Lijn
is een vrouwsnaam. Het
perceel is genoemd naar een eigenaar. In 1702 wordt
Marten Willems van Dijck genoemd als eigenaar.
Als hun vader jong overleed werden kinderen soms naar
hun moeder genoemd.
Rolf Vonk schreef op 20-4-2012:
Marte
Lijne Veldje is afkomstig van de eigenaar Marten (Marte)
Willems van Dijck. Hij was gehuwd met Cathelijne (Lijn)
van Heembergen/van Eenbergen. Marten is waarschijnlijk
afkomstig uit Erp. De Marte Lijne veldjes zijn afkomstig
uit de erfgoederen van Dirck Melissen van Heembergen en
zijn tweede vrouw Jenneke Peter Hendricx van de
Santvoort (alias Smits).
|
|
Naam:
|
Middelste Streep |
|
Vermeldingen door Cornelissen:
|
-
|
|
Verklaring door Cornelissen:
|
-
|
|
Ligging:
|
Perceel nrs. |
|
Opmerkingen:
|
De middelste van de drie strepen, perceel nrs. 7, 8 en
9. |
|
Naam:
|
Mollenbroekje |
|
Vermeldingen door Cornelissen:
|
Op ham mollenbroekje [GVIIB7 (1790)].
|
|
Verklaring door Cornelissen:
|
Onbekende ligging op het Ham.
|
|
Ligging:
|
Perceel nrs. 19 en 22 lagen neven het Mollenbroekje |
|
Opmerkingen:
|
Waarschijnlijk genoemd naar de persoonsnaam Mollen. |
|
Naam:
|
Nieu lant, Nieuwveld, Nieuwe Veltje, Nieuwen Camp |
|
Vermeldingen door Cornelissen:
|
Cornelissen signaleert deze veldnaam op verschillende
plaatsen in Veghel. |
|
Verklaring door Cornelissen:
|
Benoeming naar het (recente) tijdstip van ontginning /
ingebruikname. |
|
Ligging:
|
Perceel nrs. 1, 3-12 |
|
Opmerkingen:
|
Deze percelen zijn in 1650 en 1668 van de gemene gronden
verkaveld en aan particulieren verkocht. Beter is om te
zeggen dar de naam verwijst naar (recente) tijdstip van
koop van de gemeente, omdat nieuw aangekochte percelen
soms nog heel lang onontgonnen bleven, pf slechts
extensief gebruikt werden, bijvoorbeeld als turfveldje.
Een voorbeeld daarvan zijn de percelen die in de
zestiende eeuw op het
Leins Ven uitgegeven werden.
|
|
Naam:
|
Out Erff |
|
Vermeldingen door Cornelissen:
|
-
|
|
Verklaring door Cornelissen:
|
-
|
|
Ligging:
|
Perceel nrs. 16-18 |
|
Opmerkingen:
|
Verwijst naar een verdwenen huis op deze percelen.
|
|
