Toelichting op de toponiemen

In 1998 verscheen het boek van Wim Cornelissen, Toponiemen Veghel. Het onderzoek naar de veldnamen in Veghel werd begonnen in 1977-1978 door middel van interviews en archiefonderzoek. (Voor Zijtaart werkte Graard van Boxmeer daar aan mee.) Het merendeel van het archief- en schriftelijke werk werd gedaan door Chris Mouwen en Tinus Rovers. Voor het verklaren van de toponiemen leunde Cornelissen zwaar op het werk van Molemans, met wie hij contact onderhield.

Na het overlijden van Wim in 1993 zette zijn weduwe zich in om om het veldnamenonderzoek van Veghel als boek te doen publiceren. In 1997 besloot het gemeentebestuur van Veghel om aan dat verzoek gehoor te geven. In die periode was een deel van mijn reconstructie van Veghel al klaar en beschikbaar in Veghel op het archief. Uit respect voor Cornelissen werd bewust gekozen om geen gebruik te maken van dergelijk nieuw materiaal en het boek zoveel mogelijk in de geest van Cornelissen samen te stellen.

Op deze site wordt dan ook een substantiŽle aanvulling op het werk van Cornelissen en zijn medewerkers gegeven. Veel veldnamen worden nu op de kaart gezet, iets waar Cornelissen maar beperkt aan toegekomen was met behulp van een volksmondonderzoek en het doornemen van de notariŽle archieven uit de periode 1832-1895. Ook kunnen een aantal namen nu beter verklaard worden. Zo denkt men bij de Boskamp te Zijtaart wellicht aan een kamp in of bij een bos. Uit de reconstructie blijkt echter dat dit goed genoemd is naar een eigenaar uit het einde van de veertiende eeuw: Arnoldus van den Bossche. Zo zijn er veel meer voorbeelden te geven.

Bij de invoering van het kadaster in 1832 werden klampen - een aantal aaneengelegen percelen - van namen voorzien. Daarbij werd meestal gebruik gemaakt van een al bestaande veldnaam. Als die niet voorhanden was, werd er een naam verzonnen. We laten de bespreking van deze namen achterwege. De meeste van die namen worden wel in hun oudere context besproken. De oudste kadasterkaarten geven ook namen van een aantal huizen, waterlopen en vennen. Die namen dateren wel van vůůr de invoering van het kadaster en komen daarom wel aan bod. Deze site beperkt zich tot toponiemen voor 1832. Cornelissen onderzocht toponiemen in de schriftelijke bronnen tot aan 1895, aangevuld met een volksmondonderzoek rond 1978.

De door ons gesignaleerde toponiemen zijn op de kaart getekend. In de bronnen worden van de meeste toponiemen verschillende varianten en schrijfwijzen aangetroffen. Soms is er een evolutie van de naam waarneembaar. Op de kaart zijn veelal de oudere varianten weergegeven, die in de bronnen ook weer verschillende schrijfwijzen konden hebben. Er is niet geprobeerd om die schrijfwijzen te rationaliseren of te systematiseren. Voor de gevonden varianten wordt verwezen naar het document met gegevens per perceel.

Wat literatuuronderzoek voor de verklaring van de toponiemen betreft beperken we ons op deze site tot het boek Toponiemen Veghel. Voor aanvullende verklaringen en informatie over veldnamen van voor 1500 werd ook het boek van Henk Beijers en Geert-Jan van Bussel: Van d'n Aabeemd tot de Zwijnsput (Helmond 1996) geraadpleegd. Er werd verder geen aanvullend literatuuronderzoek verricht. Deze site pretendeert dan ook niet het laatste woord te hebben. De verklaringen van een aantal veldnamen zijn nog niet erg overtuigend en verdere discussie en studie zijn nuttig. Niet alle door Cornelissen gevonden namen werden ook door ons gesignaleerd en andersom komen op deze site namen voor die ontbreken in het werk van Cornelissen.

De belangrijke bijdrage van ons onderzoek aan de kennis van de Veghelse veldnamen ligt vooral in
de exacte lokalisering van de meeste veldnamen, en soms aanvullende of andere verklaringen, mogelijk gemaakt doordat er een reeks eigenaren bekend zijn en/of de plek van de veldnaam nu beter bekend is. We hebben er van afgezien om naast de informatie van Cornelissen nog eens de door ons gevonden spellingsvarianten en bronnen op te nemen. Hiervoor kan men het document met de gegevens per perceel raadplegen.


Martien van Asseldonk

Toelichting     Downloads     Thema's     Kaart van Veghel