Leest - toelichting op de uitgiften

Cijnzen aan de heer van Helmond uit perceel nr. 4:

Vanaf 1190 betaalden lieden die een perceel van de gemeenschappelijke grond voor eigen gebruik kochten daarvoor een jaarlijkse cijns aan de landsheer. In 1314 gaf de hertog van Brabant deze cijnzen (met uitzondering van de hoendercijnzen) aan de Heer van Helmond. Cijnzen voor nieuwe uitgiften na 1314 inde de hertog hierna weer zelf. Cijnzen aan Helmond werden dus betaald voor in de periode 1190-1314 uitgegeven percelen.

 

Op perceel nr. 4 rustte in 1650 een cijns aan de heer van Helmond van 5 stuivers. In de administratie van de heer van Helmond vanaf de zestiende eeuw heeft deze cijns nummer Hm-196 (nieuw). Deze cijns komt voort uit 4 oudere cijnzen met in de vijftiende eeuw nummers Hm-67 (oud) tot en met Hm-70 (oud). De oudst bekende cijnsbetalers zijn:


 

Cijnsbetalers:

 

Transactie en datum:

Hm-67 (oud) 11 oude penningen uit het erfgoed van Johannes van der Voert, eertijds van Johannes Donckers en 1 nieuwe obol uit het erfgoed van de kinderen van Donckers

 

Woltherus, zoon van Arnoldus Donkers

 

Vermeld in 1406 en in 1421

 

De weduwe van Woltherus, zoon van Arnoldus Donkers

 

Vererving in 1421-1447

Johannes, zoon van wijlen Johannes van den Hove (de Curia)

 

Verwerving in 1421-1447, vermeld in 1447

De weduwe van Johannes, zoon van wijlen Johannes van den Hove (de Curia)

 

Vererving in 1447-1465

 

De 6 kinderen van Margareta, dochter van wijlen Arnoldus, zoon van Henricus

 

Verwerving in 1447-1465

 

Wilhelmus en Henricus, kinderen van wijlen Arnoldus, zoon van Henricus van de Tillaer

 

Verwerving in 1447-1465

 

Johannes, zoon van Jacobus Gijsbertuss

 

Verwerving in 1465-1498

 

De weduwe van Johannes, zoon van Henricus van de Ryt met haar 6 kinderen

 

Verwerving in 1465-1498, vermeld in 1498

 

Aleydis, dochter van Johannes, zoon van Henricus van de Ryt

 

Verwerving in 1498-1507

 

Theodorus, zoon van Adrianus van der Horst

 

Verwerving n 1507

 

Hm-68 (oud) 1 nieuwe obol uit een streep grond gelegen op het erfgoed van Arnoldus Molners (Multoris)

 

Dezelfde namen van cijnsbetalers als Hm-67 (oud).

 

 

Hm-69 (oud)  2 oude penningen

 

Arnoldus, zoon van Johannes Donckers

 

Vermeld in 1406

 

Woltherus Donckers

 

Verwerving in 1415

Verder dezelfde namen van cijnsbetalers als Hm-67 (oud).

 

 

Hm-70 (oud) 10 oude penningen uit het erfgoed eertijds van de kinderen van Johannes Donckers

 

De 5 kinderen van Bathe, weduwe van Arnoldus, zoon van Nezen

 

Vermeld in 1406

 

Egidius, zoon van Arnoldus Nesen

 

Verwerving in 1415, vermeld in 1421

 

Egidius, zoon van Gerardus Petruss

 

Verwerving in 1429

 

Johannes, zoon van Egidius, zoon van Gerardus Petruss

 

Verwerving in 1429-1447, vermeld in 1447

Wilhelmus, natuurlijke zoon van Henricus, zoon van Wilhelmus

 

Verwerving in 1447-1465

 

De weduwe van Johannes, zoon van Henricus van de Ryt met haar 6 kinderen

 

Verwerving in 1465-1498, vermeld in 1498

 

Aleydis, dochter van Johannes, zoon van Henricus van de Ryt

 

Verwerving in 1498-1507

 

Theodorus, zoon van Adrianus van der Horst

 

Verwerving n 1507

 


 

Het totale bedrag van deze cijnzen was 24 oude penningen en 1 nieuwe penning. Omgerekend volgens de gebruikelijke norm levert dat voor de oorspronkelijk uitgegeven percelen een grootte van 3 bunder + 33 roeden op. In deze reconstructie nemen we aan dat de oorspronkelijke percelen behalve perceel nr. 4 ook het grootste deel van perceel nrs. 25 t/m 30 omvatte.


Perceel nr. 13:

Uit perceel nr. 13 werd in de achttiende eeuw een cijns betaald aan de heer van Helmond (Hm-37 (nieuw) en Hm-44 (nieuw). Deze cijns komt voort uit Hm-74 (oud), een cijns van 7 1/2 oude penningen en 4 nieuwe penningen die in 1451 in 7 delen verdeeld werd:
 

 

Oude nummering

Nieuwe nummering

Lokatie in 18de eeuw

Cijnsbetaler in 1451

 

Cijnsbedrag

Hm-74.a (oud)

Hm-37 (nieuw)

 

Leest nr. 13

 

Elisabeth, weduwe van Arnoldus Houbraken

1 oude penning

Hm-74.b (oud)

Hm-44 (nieuw)

Leest nr. 13

 

De kinderen van Arnoldus, zoon van Wolterus Donckers

1 oude penning en 1 nieuwe penning

Hm-74.c (oud)

Hm-17 (nieuw)

Leest 31+32

 

Lucas, zoon van Johannes van Eyck

2 nieuwe penningen

Hm-74.d (oud)

Hm-59 (nieuw)

Donk 25

Gerardus, zoon van Egidius

 

1 oude penning

Hm-74.e (oud)

Hm-40 (nieuw)

Donk nr. 16

Henricus van Kilsdonck

1 oude penningen en 1 oude oort

Hm-74.f (oud)

Hm-135 (nieuw)

Bruggen nr. 11

Johannes, zoon van Wolterus Donckers

2 oude penningen

Hm-75.2a

Hm-17 (nieuw)

Leest 31+32

Margareta, dochter van Wolterus Donckers

nieuwe penning en 3 oude oort

 


In deze reconstructie wordt beredeneerd dat de cijns oorspronkelijk betrekking gehad kan hebben op Bruggen, perceel nrs. 9-11.


Perceel nr. 17 en 18:

Ook uit perceel nrs. 17 en 18 werd in de achttiende eeuw een cijns betaald aan de heer van Helmond. Deze cijns heeft nummer Hm-6 (nieuw) in de administratie van de heer van Helmond vanaf de zestiende eeuw. Deze cijns komt voort uit Hm-73 (oud), een cijns van 3 oude penningen betaald voor een perceel van 3 lopens dat in 1190-1314 van de gemeenschappelijke gronden verkocht is. Er zijn geen aanwijzingen dat de cijns na 1406 ooit verdeeld of verplaatst is. De oudst bekende cijnsbetalers zijn:

 

 

Cijnsbetalers:

 

Transactie en datum:

Hm-73 (oud)  3 oude penningen uit het erfgoed van de kinderen van Katharina, dochter van Hilla

 

De kinderen van Katharina, dochter van Hilla

 

Vermeld vr 1406

Arnoldus, zoon van Wilhelmus Bueskens

 

Vermeld in 1406 en in 1421

 

Katharina, dochter van Arnoldus, zoon van Wilhelmus Bueskens

 

Verwerving in 1421-1447, vermeld in 1447

De 3 kinderen van Katharina, dochter van Arnoldus, zoon van Wilhelmus Bueskens

 

Verwerving in 1465-1498

Gerlacus, zoon van Gerlacus Knoyen

 

Verwerving in 1465-1498, vermeld in 1498

Katherina, weduwe van Gerlacus, zoon van Gerlacus Knoyen

 

Vererving in 1498-1507

De 3 kinderen van Gerlacus, zoon van Gerlacus Knoyen

 

Vererving n 1507

Bregtholde, dochter van Gerlacus, zoon van Gerlacus Knoyen

 

Vererving n 1507

 

 

 

Perceel nr. 18:

 

Volgens een akte uit 1773 werd toen een cijns uit perceel Donk nr. 18 betaald van 1 stuiver. De cijns bestond uit twee "texten" of delen, die we in de administratie van de heer van Helmond vanaf de zestiende eeuw aantreffen als nrs. Hm-50 (nieuw) en Hm-138 (nieuw). Hm-50 (nieuw) hebben we hiervoor al besproken.
 

Hm-138 (nieuw) komt voort uit een oudere cijns Hm-72 (oud). De cijns is niet gesplitst geweest. Er zijn twee aanwijzingen dat deze cijns verplaatst is. In de eerste plaats is uit de belendingen van de omschrijving van cijns Hm-138 (nieuw) af te leiden dat de cijns toen op Leest nr. 20b rustte. In de tweede plaats wijken de namen van de cijnsbetalers van Hm-72 (oud) af van de namen in bovenstaande tabel, waarvoor we een onafhankelijke bevestiging vonden in het rechterlijk archief van Veghel.

Het gaat om een cijnsbedrag van in totaal 3 1/2 oude penningen. Omgerekend volgens de gebruikelijke norm was het in 1190-1314 uitgegeven oppervlak 3 1/2 lopens groot. We nemen daarom aan dat de cijns eerder op Leest nr. 20b en 21 rustte. Perceel nr. 21 was rond 1700 vermoedelijk in dezelfde handen als Leest nr. 20b. De oudst bekende cijnsbetalers van deze cijns zijn:

 

Cijnsbetalers:

 

Transactie en datum:

Hm-72.1: 2 oude penningen uit het erfgoed van Elizabeth, dochter van Godefridus van Weert

 

Elizabeth, dochter van Godefridus van Weert

 

Vermeld vr 1406

 

Jucta, dochter van Elizabeth van der Heijden (de Merica) en haar kinderen

 

Vermeld in 1406

 

Henricus, zoon van Wilhelmus Deenkens

 

Verwerving in 1406-1413

 

In 1413 wordt de cijns verdeeld.

 

 

Hm-72.1.1 (oud): 1 oude penning

 

 

Wilhelmus van Boerdonk

 

Verwerving in 1713, vermeld in 1421

Wautgerus, zoon van Theodorus van Espedonc

 

Verwerving in 1428

 

Hm-72.1.2 (oud): 1 oude penning

 

 

Henricus, zoon van Wilhelmus Deenkens

 

Vermeld in 1413

 

Wautgerus van Espedonc

 

Verwerving in 1430

 

Hm-72.1 (oud): 2 oude penningen

 

 

Wautgerus, zoon van Theodorus van Espedonc

 

Vermeld in 1430-1447

 

Margareta, dochter van Wilhelmus Coolen

 

Verwerving in 1430-1447, ermeld in 1447

Jacobus, zoon van wijlen Ghysbertus Johaness

 

Verwerving in 1447-1465

Leonardus, zoon van Jacobus, zoon van Gysbertus

 

Verwerving in 1465-1498

 

Leonius, zoon van Wilhelmus Zuermont

 

Verwerving in 1465-1498, vermeld in 1507

Arnoldus, zoon van Gerarduss Haubrakens

 

Verwerving na 1507

 

Elizabeth, weduwe van Arnoldus, zoon van Gerarduss Haubrakens, met haar 5 kinderen

 

Verwerving na 1507

 

 

 

 

Cijnsbetalers:

 

Transactie en datum:

Hm-72.2: 1 oude penningen uit het erfgoed van Elizabeth, dochter van Godefridus van Weert

 

Elizabeth, dochter van Godefridus van Weert

 

Vermeld vr 1406

 

Elizabeth, dochter van Godefridus van Weert

 

Vermeld vr 1406

 

De weduwe van Gerardus die Friese van der Heijden (Frisonis de Merica) met haar kinderen

 

Vermeld in 1406 en in 1421

 

Margareta, dochter van Wilhelmus Coolen

 

Verwerving in 1421-1447, vermeld in 1447

Hierna dezelfde cijnsbetalers als Hm-72.1

 

 

 

 

 

Perceel nr. 22:

Uit perceel nrs. 17 en 18 werd in de achttiende eeuw een cijns betaald aan de heer van Helmond. Deze cijns heeft nummer Hm-120 (nieuw) in de administratie van de heer van Helmond vanaf de zestiende eeuw. Deze cijns komt voort uit Hm-17 (oud), een cijns van 6 nieuwe penningen betaald voor een perceel van 4 lopens dat in 1190-1314 van de gemeenschappelijke gronden verkocht is. Er zijn geen aanwijzingen dat de cijns na 1406 ooit verdeeld of verplaatst is. De oudst bekende cijnsbetalers zijn:

 

 

Cijnsbetalers:

 

Transactie en datum:

Hm-17 (oud)

 

1406, fol. 103: 6 nieuwe penningen uit het erfgoed van Heilwigis Maughen

1406, fol. 99v: 6 nieuwe penningen uit het erfgoed genaamd Maughen Kempken

 

Heilwigis Maughen

 

Vermeld vr 1406

De 5 kinderen van Bathe, weduwe van Arnoldus, zoon van Nezen, als sterfelijk laat voor het nieuwe altaar

 

Vermeld in 1406

Daniel Nesen

 

Verwerving in 1406-1421, vermeld in 1421

De weduwe van Daniel Nesen met haar 7 kinderen

 

Vererving in 1421-1447

De 6 kinderen van Daniel Nesen

 

Vererving in 1421-1447, vermeld in 1447

Wilhelmus Zuermont

 

Verwerving in 1447-1465

Johannes, zoon van Wilhelmus, zoon van Aelbertus Zuermont

 

Verwerving in 1465-1498, vermeld in 1498

Petrus, zoon van Theodoricus Stocven

 

Verwerving in 1498-1507

 


 

Perceel nr. 25b + 29:

Uit perceel nrs. 25b + 29 werd in de achttiende eeuw een cijns betaald aan de heer van Helmond. Deze cijns heeft nummer Hm-206 (nieuw) in de administratie van de heer van Helmond vanaf de zestiende eeuw. Deze cijns komt voort uit Hm-77 (oud), een cijns van 1 nieuwe obol betaald voor een perceel van 17 roeden dat in 1190-1314 van de gemeenschappelijke gronden verkocht is. Er zijn geen aanwijzingen dat de cijns na 1406 ooit verdeeld of verplaatst is. De oudst bekende cijnsbetalers zijn:

 

 

Cijnsbetalers:

 

Transactie en datum:

Hm-77 (oud): 1 nieuwe obol uit het erfgoed van de kinderen van Johannes Donkers

 

De kinderen van Johannes Donkers

 

Vermeld vr 1406

Agnes, dochter van Godefridus van Weert

 

Vermeld in 1406

Mechtildis, dochter van Wolterus van Hintham

 

Verwerving  in 1406-1421, vermeld in 1421

Henricus, zoon van Wilhelmus Daniels

 

Verwerving  in 1431, vermeld in 1447

Wilhelmus, natuurlijke zoon van Henricus zoon van Wilhelmus Daniels

 

Vermeld in 1498

Henricus, zoon van Wilhelmus, natuurlijke zoon van Henricus zoon van Wilhelmus Daniels

 

Vererving in 1498-1507

Philip de Leew, zoon van Theodoricus

 

Verwerving  na 1507

De weduwe van Philip de Leew, zoon van Theodoricus met haar 4 kinderen

 

Vererving na 1507

Arnoldus, zoon van Philip de Leew, zoon van Theodoricus

 

Verwerving  na 1507



Perceel nr. 31 + 32:
 

Uit perceel nr. 13 werd in de achttiende eeuw een cijns betaald aan de heer van Helmond (Hm-37 (nieuw) en Hm-44 (nieuw). Deze cijns komt voort uit Hm-74 (oud), een cijns van 7 1/2 oude penningen en 4 nieuwe penningen die in 1451 in 7 delen verdeeld werd:
 

 

Oude nummering

Nieuwe nummering

Lokatie in 18de eeuw

Cijnsbetaler in 1451

 

Cijnsbedrag

Hm-74.a (oud)

Hm-37 (nieuw)

 

Leest nr. 13

 

Elisabeth, weduwe van Arnoldus Houbraken

1 oude penning

Hm-74.b (oud)

Hm-44 (nieuw)

Leest nr. 13

 

De kinderen van Arnoldus, zoon van Wolterus Donckers

1 oude penning en 1 nieuwe penning

Hm-74.c (oud)

Hm-17 (nieuw)

Leest 31+32

 

Lucas, zoon van Johannes van Eyck

2 nieuwe penningen

Hm-74.d (oud)

Hm-59 (nieuw)

Donk 25

Gerardus, zoon van Egidius

 

1 oude penning

Hm-74.e (oud)

Hm-40 (nieuw)

Donk nr. 16

Henricus van Kilsdonck

1 oude penningen en 1 oude oort

Hm-74.f (oud)

Hm-135 (nieuw)

Bruggen nr. 11

Johannes, zoon van Wolterus Donckers

2 oude penningen

Hm-75.2a

Hm-17 (nieuw)

Leest 31+32

Margareta, dochter van Wolterus Donckers

nieuwe penning en 3 oude oort

 


In deze reconstructie wordt beredeneerd dat de cijns oorspronkelijk betrekking gehad kan hebben op Bruggen, perceel nrs. 9-11.
 

Kaart van Veghel     Leest