Kackart - toponiemen

Naam:

 

Burgers beemt

Vermeldingen door Cornelissen:

 

Hoy agter Ham Burgers beemt [GVEI2-31v (1778)]; burgers beemd [V.]; D 261 (ho: 30.80).

Verklaring door Cornelissen:

 

Afgeleid van persoonsnaam.

Ligging:

 

Perceel nr. 7

Opmerkingen:

 

-

 

 

 

Naam:

 

Bussele

Vermeldingen door Cornelissen:

 

Cornelissen signaleert dit toponiem op meerdere plaatsen in Veghel.

Verklaring door Cornelissen:

 

Deze percelen zullen oudtijds met geboomte of kreupelhout begroeid zijn geweest of in de nabijheid van dergelijke percelen gelegen zijn geweest. Bussele is diminutief van bos (M. Top. Valk.).

 

Verklaring door Beijers en Van Bussel:

 

Het gaat hier over uit bos ontgonnen percelen. Na de middeleeuwen resteerde er weinig bos in Brabant. De ondergang van de bossen is toe te schrijven aan te intensief gebruik voor houtkap en bosweide en ontginningen voor agrarisch gebruik. Uit andere toponymische elementen blijkt dat er vroeger aanmerkelijk meer bos voorkwam, bv. de vele lo-, hout-, laar- en woud- namen. Het element ‘bos’ is vermoedelijk van later datum dan de eerder genoemde ontginningsnamen en behoort tot een jongere namenlaag. Het diminutief is ‘bussel’ of ‘busselke’, wat overigens eerder lijkt te verwijzen naar percelen hakhout of geriefhout dan naar kleinere bosontginningen. ‘Bus’ is te beschouwen als een meervoudsvorm. Na de 13de eeuw gaat bos de oude elementen ‘lo’ en ‘hout’ min of meer vervangen. Het heeft oorspronkelijk meer betrekking op (laag) struikgewas. In het mnl. kennen we ‘bosch/busch’ = struikgewas, vnl. braambos en vlierbos, maar ook hoger geboomte.

 

Gijsseling 1954; Buiks 1969:69; Moerman 1956:40; de Bont 1993:86.

 

Ligging:

 

Perceel nrs. 13, 21

Opmerkingen:

 

 -

 

 

 

Naam:

 

Groote Beemt

Vermeldingen door Cornelissen:

 

Cornelissen signaleert deze veldnaam op Zijtaart en op het Ham.

 

De groote beemt, ham [RAV-158 (1738)]; D 739,799,818, 819 (ho: 2.50.10).

 

Verklaring door Cornelissen:

 

Beemd was en is nog steeds de gangbare naam voor hooiland. (MM.)

Ligging:

 

Perceel nrs. 2, 8, 16, 17

Opmerkingen:

 

Hier lagen een Grote en een Kleine Beemt bij elkaar.

 

 

 

Naam:

 

(op, agter) ‘t Ham

Vermeldingen door Cornelissen:

 

Quondam manso dicto vulgaris hamme [GVIE2 (1368)]

 

in parochia de vechel in locum dictum op den ham Godefridi de Erpe [GVIE2 (1391)]

 

de hoeve 't goet te ham in Vechel [BP1184-100 (1405)]

 

hoeve op hamme [BP1437-53v (1438)]

 

hoeve hamme [GVE2-39 (1500)]

 

sijn lant op ham [GVE15-8 (1624)]

 

1/3 beemt agter ham, twee karre hoijgewas [GVE12-128v (1777)]

 

op ham [kad. (1832)];D 866-984

 

het ham in de nieuwe veldjes [N. (1891)]; D 1026, 1027 (b: 66.70).

 

Verklaring door Cornelissen:

 

Gebied aan de noordzijde van de Zuid- Willemsvaart, grenzend aan Erp. 't Ham is een groot stuk grond in Veghel. Als toponiem is het gebruikelijk voor spits toelopende percelen. Dit is in ons geval niet meer na te gaan. De grenzen van 't ham zijn wel zo vaag, dat niemand meer precies weet, waar het begin en waar het einde is. het is een buurtschap. Ook in de hydronymie komt het woord voor. De naam Hemelrijk kan een volksetymologische vervorming zijn van 'heem, grens (Lindemans 1928, -150) en rike, gebied, of van ham, hemmekin, inham, afgeperkt of omheind stuk grond (Frans Claes, Naamkunde 1987 -69).

 

Verklaring door Beijers en Van Bussel:

 

ex manso op ham (1391, Schriften Smulders)

 

Ham afgeleid van ‘hamma’ betekent: landtong uitspringend in een inundatiegebied. Het kan ook een bocht in de rivier zijn. De meanderende (grens)rivieren vertoonden veel bochten en kronkels en de naamgeving ging over op tegen de rivier aanliggende gras- en hooilanden of beemden [redactie]. Men dient ook rekening te houden met de familienaam van den Ham en Hammen. Hamsvoort en Hamsfort [in Middelrode verbasterd tot Haffert] kan een voorde zijn bij een inham van de beek. Verwant aan dit element, maar niet voorkomend in de cijnskringregio, is het woord ‘hem’ = hoek aangeslibd land, weiland in een rivierbocht of aan een water. De oorspronkelijke betekenis van ‘ham’ en ‘hem’ is omheind stuk land, af te leiden van het ww. hemmen = hinderen.

 

Gijsseling 1954; v.Berkel & Samplonius 1989:80.

 

Ligging:

 

Perceel nrs. 1-8, 10-12, 16-21

Opmerkingen:

 

Ik sluit me aan bij de verklaring gegeven door Beijers en Van Bussel.

 

 

 

 

Naam:

 

Jan Joris Camp

Vermeldingen door Cornelissen:

 

Eenen acker teulland, canten, houtwas en geregtigh. te Veghel op Ham, genaamt Jan Joris camp, groot ontr. 5 I [RAV1l2-286v (1800)].

 

Verklaring door Cornelissen:

 

Onbekende ligging op het Ham. het eerste lid is een persoonsnaam.

Ligging:

 

Perceel nrs. 20, 21

Opmerkingen:

 

-

 

 

 

 

Naam:

 

Kackart, Kakkert

Vermeldingen door Cornelissen:

 

Halven hooijbemdt genoemt den kaeckert, groot ontrent twee karren hoijgewas, een eijnt de gemeijne Aa [RAV60 (1667)]

 

kakckert, Ham [RAV158-127v (1733)]

 

beemt in kackart [GVE12-116 (1778)]

 

de kakkert [N (1838, 1860)]; D 811 (ho: 1.13.60), 816 (ho: 76.20)

 

de helft van een hooibeemd genaamd de kakkers te Veghel op het Ham [N (1848)].

 

Verklaring door Cornelissen:

 

Ligging in de Hamse beemd. J. Lindemans brengt kaak - geen ongewoon element in de

toponymie - in verband met mndl. cace, caec "wang" in toponiemen met de overdrachtelijke betekenis van "verhoogde berm, zijkant". Cfr. Lindemans (1930, 1940a, 1951a: nrs. 666, 31, 377). Zie in dit verband ook de Brouwer (1965-68). De betekenis van cacker/cackart (personijicerende afleiding van mnl. cace) is dan: beemd met verhoogde bermen of zijkanten i.c. voor een perceel aan een waterloop (M. Top. Overpelt, -185).

 

Verklaring door Beijers en Van Bussel:

 

Binnen elke jurisdictie was in het verleden een kaak of schandpaal, meestal opgesteld midden in het centrum. Daar werden misdadigers terechtgesteld of ‘aan de kaak gesteld’, ‘ten exempele van allen’. In de middeleeuwen sprak men van iemand ‘op die kaecke setten’, omdat zich bij elke kaak een plateau bevond waar men iemand op kon zetten en vastbinden. Het element ‘kaak’ kan overgegaan zijn op bij de kaak liggende percelen.

 

Beijers 1983 dl.3:1.

 

Ligging:

 

Perceel nrs. 7, 9-15

Opmerkingen:

 

Ik sluit me aan bij de verklaring gegeven door Cornelissen. Die van Beijers en Van Bussel is hier niet van toepassing.

 

 

 

 

Naam:

 

Cleijn Beemtje

Vermeldingen door Cornelissen:

 

Cornelissen signaleert deze valdnaam op Zijtaart en op het Ham.

 

In de cleijnen beemt agter Ham [GVEI2-164 (1778)]; den kleinen beemd [N (1830, 1847,

1848, 1884)]; A 741 (ho: 15.40), D 394, 837 (ho: 83.60).

 

Verklaring door Cornelissen:

 

Beemd was en is nog steeds de gangbare naam voor hooiland. (MM.)

Ligging:

 

Perceel nr. 4

Opmerkingen:

 

Hier lagen een Grote en een Kleine Beemt bij elkaar.

 

 

 

Naam:

 

Roijsen Beemt

Vermeldingen door Cornelissen:

 

Hoy agter ham roysenbeemt [GVEI2-295 (1777)].

 

Verklaring door Cornelissen:

 

Onbekende ligging nabij het Ham. Het eerste lid zal hier de genitief van een persoonsnaam zijn v. Rooy. Gezien de ligging lijkt afleiding van St.Oedenrode (Rooy) niet voor de hand liggend.

 

Ligging:

 

Perceel nr. 3

 

Opmerkingen:

 

Een aantal eigenaars van deze beemd kwamen uit Rooi (Sint-Oedenrode). Vergelijk met de nabij gelegen Schijndelse Beemt, die eigenaren uit Schijndel had.

 

 

 

 

Naam:

 

Schijndelse Beemt

Vermeldingen door Cornelissen:

 

Schijndelse beemt [GVIIE13 (1792)]; schijndelschen beemd [N (1838)]; D 820 (ho:

1.91.10).

 

Verklaring door Cornelissen:

 

Ligging in de hamsebeemd, tevens onbekende ligging nabij de Beekgraaf Het eerste  lid zal de genitief zijn van een persoonsnaam vgl. Adrianus van Schijndel, 1833 (Kl.Bev. V.). Benoeming naar de ligging kan hier uitgesloten worden geacht wegens de te grote afstand ten opzichte van de grens met Schijndel.

 

Ligging:

 

Perceel nr. 18

Opmerkingen:

 

Een aantal eigenaars van deze beemd kwamen uit Schijndel. Vergelijk met de nabij gelegen Roijsen Beemt, die eigenaren uit Sint-Oedenrode had.

 

 

 

 

Naam:

 

Wemmers Beemt

Vermeldingen door Cornelissen:

 

In peter wemmers beemt agter ham (havelt) [GVE2-82 (1702)].

 

Verklaring door Cornelissen:

 

Onbekende ligging in de nabijheid van het Ham. Het eerste lid is een persoonsnaam.

Ligging:

 

Perceel nr. 3

Opmerkingen:

 

Genoemd naar een eigenaar van vr 1702.

 

 

 

 

Naam:

 

Willem Tomas Beemt

Vermeldingen door Cornelissen:

 

-

Verklaring door Cornelissen:

 

-

 

Ligging:

 

Perceel nr. 1

Opmerkingen:

 

Genoemd naar een eigenaar van vr 1702.

 

Afkortingen Cornelissen     Afkortingen Beijers-Van Bussel     Kaart van Veghel     Kackart