Jekschot Veghel - toponiemen

Naam:

 

Asseldonckse Hoeff

Vermeldingen door Cornelissen:

 

Het erf en lant van de asseldonkse hoef (zontvelt) [GVE2-271 (1702)].

 

Verklaring door Cornelissen:

 

In Veghel komen in 1406-1421 de persoonsnaam Nicolaus de Astendonc en in 1507 de

Astendonck voor.

Ligging:

 

Perceel nrs. 4, 5

Opmerkingen:

 

Genoemd naar Cornelis van der Asseldonck en zijn dochter Anna uit Den Bosch die deze hoeve van 1605 tot 1638 in bezit hadden.

 

 

 

 

Naam:

 

Banecker

Vermeldingen door Cornelissen:

 

Banakker, scheiding met Lieshout [GVE13 (1792)]

 

de banakker [V.-]; E 1444, 1449, 1452 (b: 3.40.90, w: 47.30, hh: 6.80).

 

Verklaring door Cornelissen:

 

Gelegen in de vroegere heerlijkheid Jekschot onder Zijtaart, misschien samenhangend met

mnl. ban, rechtspraak, rechtsgebied (De Vries).

 

Ligging:

 

Deel van perceel nr. 2

Opmerkingen:

 

-

 

 

 

 

Naam:

 

Heijacker

Vermeldingen door Cornelissen:

 

De heyacker op sontvelt [Hs- (1530)]

 

Verklaring door Cornelissen:

 

Benoeming naar de ligging op of nabij de heide; bouwland ontgonnen uit de heide.

 

Ligging:

 

Perceel nr. 4

Opmerkingen:

 

-

 

 

 

 

Naam:

 

Heijhoef

Vermeldingen door Cornelissen:

 

Die heyhoeve [BPl195-46 (1425)]; tzontvelts roth bestaet in eenentwintigh huysen en is

yder huys aengewesen als vooren, eerstelyck de heyhoef [GVIIB28 ( 1700)];

 

heyhoeve, scheiding met Lieshout [GVIIE13 (1792)];

 

de heihoef [kad. (1832)]; E 1457-1499, 15011506;

 

de heihoef [N (1839)]; E 1474 (b: 86.50), 1498, 1499 (b: 31.49).

 

Verklaring door Cornelissen:

 

-

 

Ligging:

 

Perceel nrs. 4, 5

Opmerkingen:

 

De naam Heihoef komt pas in het midden van de zeventiende eeuw in gebruik.

 

 

 

 

Naam:

 

Heijcamp

Vermeldingen door Cornelissen:

 

De heycamp, scheiding met Lieshout [Hs- (1546)];

 

Verklaring door Cornelissen:

 

Benaming naar de ligging.

 

Ligging:

 

Deel van perceel nr. 2

Opmerkingen:

 

-

 

 

 

 

Naam:

 

Jecschot

Vermeldingen door Cornelissen:

 

Et a doernken usque jexschot et de jexschot pro ut limites [GVI1 (1310)];

 

de groote weghoeve by jecschot [Hs- (1564)];

 

een hoeve in jecschot [GSO-262 (1617)];

 

de heerlykheyt jeckschot [Mrv92-73 (1768)];

 

jekschot [kad. (1832)]; E 1422-1456;

 

heerlijkheid jekschot, bestaande is zes bouwhoeven, weiland, mast en schaarhoutbossen, bosgrond en heide [N (1893)]; E 1408-1416 (b: 7.90.40; w: 12.20; hu: 07.00; bakhu: 00.32; tu: 03.36), 1417-1420, 1422-1439, 1441-1456 (b: 48.70; hu: 11.70; tu: 08.80); jeksend (jekschot) [V.-]; E 1422-1439, 1441-1456.

 

Verklaring door Cornelissen:

 

Gebied liggende ten zuiden van het Zondveld onder Zijtaart, in vroeger tijden de Heerlijkheid Jekschot. Het eerste lid is mogelijk ontstaan uit laak, lacob (M.Top.Overpelt, -182, de laak). Het tweede lid: scho(o)t, beboste hoek zandgrond, uitspringend in een moerassig terrein (M.Top. Valk. -110). lekschot behoort tot de hoogst gelegen gebieden van Veghel en ligt niet ver van lage terreinen als het Laars op het aangrenzende grondgebied van St.Oedenrode.

Jekschot.

 

Ligging:

 

Perceel nrs. 4, 5

Opmerkingen:

 

Het eerste lid Jek- is mogelijk een vorm van Eik.

 

 

 

Naam:

 

op d’ Lynt

Vermeldingen door Cornelissen:

 

Op lynt [Hs – (1530)]

 

Verklaring door Cornelissen:

 

Tegenwoordige buurtschap onder Erp op grensgebied met Veghel. Leint plsl. dialekt voor lint = znw. o. ls kollektief aan vlas. (J. Goossenaerts, -464)

 

Verklaring door Beijers en Van Bussel:

Lijn/Linde: De verklaringen zijn uiteenlopend. In hoofdzaak komen ze neer op een verklaring vanuit de boomnaam linde. Men vindt er in Europa vele tientallen soorten van. De in ons land meest bekende is de Hollandse linde [Tilia europaea], een bastaard van de kleinbladige en grootbladige linde. Buiks merkt op dat het in de meeste gevallen zal gaan om geplante lindebomen, omdat volgens hem de lindebomen sinds het begin van de jaartelling niet meer in het wild voorkwamen.

 

Volgens Smidt zou het verdwijnen van de linde op ongeveer 500 v. Chr. gesteld mogen worden. Lindebomen stonden in hoog aanzien. Ze kunnen meer dan 1000 jaren oud worden. De bast is zacht en werd benut als bindmateriaal.

 

Bij akkernamen zou het element meer gebruikt worden als een verwijzing naar de vlasteelt ter plaatse. Zo zou een ‘lijnstukje’ een vlasakkertje zijn. Varianten zouden zijn: lin, lint, liem en lien. In andere streken zou ‘line’ een bepaalde maat zijn, een stuk land ter lengte van 100 roeden. (Buiks 1990:141; Buiks & Leenders 1993 dl.3:213; Moerman 1956:144; Buiks 1984 dl.10:58; Waterbolk 1949:63; Smidt 1979; v.Berkel & Samplonius 1989:111; Debuigne 1979:148.)

 

Ligging:

 

Perceel nrs. 4, 5

Opmerkingen:

 

Er is een oudere vermelding in uitgiftebrief van Jekschot (1310) als 'Lint'.

 

Taalkundig ligt de verklaring van Leint als een collectief van Lein voor de hand. De vraag is dan wat Lein betekent. De verwijzing naar een cultuurgewas als vlas is niet overtuigend. Cultuurgewassen zijn geen blijvend element in het landschap. Ook veronderstelt dat de aanwezigheid van landbouwgrond. Leint was de naam voor de Erpse gemeint, of wildernis, niet voor cultuurland. Lein of Lin verwijst vermoedelijk naar een of andere boom, struikgewas of andere begroeiing in de wildernis. Misschien Linde?

 

 

 

 

Naam:

 

op Lyntven

Vermeldingen door Cornelissen:

 

Op lijntvenne [Mrv25-13 (1549)];

 

helft in twee bunder hoy in leyntsvenne [GVE12-213 (1777)];

 

het leinsven [kad. (1832)]; E 1507-1597

 

het leinsven [V,-]; E1538 (he: 1,67.90)

 

Verklaring door Cornelissen:

 

Gebied dat samen met de Heihoef en Jekschot de meest zuidelijke uitloper van het grondgebied vormt. Benoeming naar de ligging nabij het (Erpse) Lijnt; ooit zal hier een ven gelegen hebben, een klein vennetje was ook aanwezig in het nabij gelegen Lijnt.

 

Ligging:

 

Perceel nr. 4

Opmerkingen:

 

Volgens de hoogtekaart van 1962 bevonden zich in dit gebied een laagte. Mogelijk was dat eertijds een ven.

 

 

 

 

Naam:

 

Nieulant

Vermeldingen door Cornelissen:

 

Land dat nuweland op sontvelt [Hs- (1519-1538)];

 

Verklaring door Cornelissen:

 

Benoeming naar het (recente) tijdstip van ontginning / ingebruikname.

 

Ligging:

 

Deel van perceel nr. 2

 

Opmerkingen:

 

-

 

 

 

 

Naam:

 

Putacker

Vermeldingen door Cornelissen:

 

Gelegen onder vechel ter plaatse genaemt op d'lijnt genaemt den putacker [RG-169

(1646)];

 

putakker, scheiding met lieshout [GVIIE13 (1792)].

 

Verklaring door Cornelissen:

 

Onbekende ligging onder Zijtaart aan de grens met Lieshout. Akker met een put erin, bij

een put gelegen? Slechte kwaliteit van de grond? Het eerste lid is een persoonsnaam vgl.

Comelia Johanna v.d. Put, 1904 (Kl.Bev. V.).

 

Ligging:

 

Deel van perceel nr. 5

Opmerkingen:

 

Genoemdnaar de Reenputten aldaar die er de een knik in de grens tussen Veghel en Lieshout markeerden.

 

 

 

 

Naam:

 

Reenputten

Vermeldingen door Cornelissen:

 

Reemputte [Ms.-]

 

Verklaring door Cornelissen:

 

Liggende aan de uiterste zuidgrens van de gemeentegrond vanouds een der grenspunten van de gemeente Veghel. "Reem" staat hier verkeerd voor "reen". "Reen" betekent "grens"; buren of eigenaars van belendende percelen worden vaak genoemd reengenoten. Reenputten waren putten of kuilen, die men groef in de hei om de grens aan te geven. De reenputten waar het hier over gaat, die komen na Rijconsvoort, moet men zoeken op de Lieshoutse heide. De uitgifte brief der gemeente door Hertog Jan II aan Veghel gegeven zegt verder; "Van reenputten loopt de grens tot de gemeente van Erpe, beginnend aan het einde van de lange dijk naar Erpe en van het einde van de lange dijk teruggaande en langs de gemeente van Erpe zich uitstrekkend tot Sweenslake". Van reenputten loopt dus de grens van Veghel in een lange lijn langs de Lieshoutse heide tot de gemeente van Erp (bij de Boerdonkse kampen, MS.-5).

 

Ligging:

 

Bij perceel nr. 4

Opmerkingen:

 

Voor de exacte ligging zie de kaart.

 

 

 

Naam:

 

Hoeve Te Risingen

Vermeldingen door Cornelissen:

 

Rysingen op jecschot [Hs- (1533)]; de hoeve te risingen in vechel [Mrv23-120v (1533)].

 

Verklaring door Cornelissen:

 

Onbekende ligging in Jekschot onder Zijtaart; tevens een hoeve ter plaatse.

Rijzing: de langzame opheffing van de aardoppervlakte op sommige plaatsen; ht schuin

oploopen [W.N.T.-469, 470]. Wellicht duidt het toponiem op een verheffing in het

landschap.

 

Ligging:

 

Perceel nr. 4, 5

Opmerkingen:

 

De zestiende-eeuwse naam voor de Heijhoef.

 

 

 

Naam:

 

Schueracker

Vermeldingen door Cornelissen:

 

een stuck landts den schuijracker [GSO-262 (1617)];

 

gelegen onder vechel ter plaatse genaemt op d'lijnt genaemt den schueracker [RG169-17 (1646)];

 

schuurakker scheiding met lieshout [GVIIE13 (1792)];

 

op het zontvelt genaamd den schuurakker [N (1818)];

 

de schuurakker [V.-]; E 1347-1348 (b: 1.03.30; og: 27.30).

 

Verklaring door Cornelissen:

 

Ligging op het Zondveld onder Zijtaart, tevens onbekende ligging onder Eerde. Bij gebouwen (openbare) inrichtingen e.d. (veld)schuur (Top. van Neerpelt, -227). Benoeming naar de ligging bij een veldschuur (Top. van Valk. -232).

 

Ligging:

 

Deel van perceel nr. 5

 

Opmerkingen:

 

Vermoedelijk stond op dit perceel het eerste huis van de Heihoef. Later verhuisde het huis naar het in 1445 van de gemeente gekochte perceel.

 

 

 

 

Naam:

 

Veghelse Acker

Vermeldingen door Cornelissen:

 

Veghelse acker scheiding met Lieshout [GVIIE13 (1792)].

 

Verklaring door Cornelissen:

 

Onbekende ligging aan de grens met Lieshout. Benoeming naar de ligging.

 

Ligging:

 

Deel van perceel nr. 4

Opmerkingen:

 

De Heihoed was gemeente Veghel, en parochie Sint-Oedenrode. De Veghelse Akker was een deel van de Heihoef dat zowel tot de gemeente als de parochie Veghel behoorde.

 

 

 

 

Naam:

 

Veghelse Heyde

Vermeldingen door Cornelissen:

 

Cornelissen vermeld deze veldnaam alleen in Mariaheide.

Verklaring door Cornelissen:

 

Benoeming naar de ligging.

 

Ligging:

 

Naast perceel nr. 2

Opmerkingen:

 

-

 

 

 

 

Naam:

 

Venacker

Vermeldingen door Cornelissen:

 

Die venacker in den ham [BP1185-308v (1408)];

 

ene stuck lants geheiten die venacker [GVIE2 (1506)];

 

't landt den venacker [GVE12-17 (1778)];

 

de venakker in de heivelden [N (1892)]; A 129 (b en w: 49.40), 131 (b en w: 34.70).

 

Verklaring door Cornelissen:

 

Ligging in het gebied de Heivelden en mogelijk elders. Benoeming naar de ligging aan

een ven

 

Ligging:

 

Deel van perceel nr. 5

Opmerkingen:

 

-

 

 

 

 

Naam:

 

Verreweij

Vermeldingen door Cornelissen:

 

-

 

Verklaring door Cornelissen:

 

-

 

Ligging:

 

Perceel nr. 5

Opmerkingen:

 

Een naam voor de Heijhoef uit circa 1520.

 

 

 

Naam:

 

de Weyde

Vermeldingen door Cornelissen:

 

de weyden scheiding met lieshout [GVIIE13 (1792)];

 

Verklaring door Cornelissen:

 

Verspreide ligging. Wei, weiland.

 

Ligging:

 

Deel van perceel nr. 2

Opmerkingen:

 

-

 

 

 

 

Naam:

 

Ter Weyen

Vermeldingen door Cornelissen:

 

-

 

Verklaring door Cornelissen:

 

-

 

Ligging:

 

Perceel nr. 2 en 5

Opmerkingen:

 

Een naam voor de het allodiale bezit van de heer van Jekschot te Veghel en de Heihoef uit circa 1520. Oudste vermelding dateert uit 1386. Zie de geografie van Jekschot.

 

 

 

 

Naam:

 

Weyhoeve

Vermeldingen door Cornelissen:

 

Cornelissen signaleert deze veldnaam alleen in Mariaheide.

 

Verklaring door Cornelissen:

 

Hoeve, die grotendeels uit weiland bestond?

Ligging:

 

Perceel nr. 5

Opmerkingen:

 

Een naam voor de Heijhoef uit 1607.

 

 

 

Naam:

 

Zontvelt

Vermeldingen door Cornelissen:

 

SoffeIt, sontvelt [Mv-1954 (1300)]; zontevelt [GVIE2 (1361)]; sontfelt [Hs- (1380-1385)];

 

huis, plaats, hof en erf gelegen in Veghel ter plaatse genaemt op zontvelt, tussen het erf

van Theodoricus van zontvelt [GZG-603 (1424)];

 

zontvelt [GVE2-39 ( 1500)];

 

op sondtveldt [HHI47-30 (1621-1691)];

 

de hopstreep op zontveldeke [RAV160-26v (1762)];

 

't zontveltje [GVEI2-40 (1778)];

 

het zondveld [kad. (1832)]; E 1078-1364, 1366-1421;

 

het zontveld [N (1852)]; E 46, 214-216, 252, 267-269, 851, 1053-1074, 1395, F 593, 594,609-612, 1190 (bouwhoeve etc.: 17.40.87).

 

Verklaring door Cornelissen:

 

Oude buurtschap liggende onder Zijtaart, tevens een perceeltje van onbekende ligging.

"Zond" afgeleid van "sonder, zuid" (zie zonderlaak) ? Van "sonde" mnl. vorm van "zon"?

(Verwijs en Verdam, -1539); een verband met de plaats Son is misschien ver gezocht,

hoewel niet ver westelijk van het Zondveld van ouds een weg liep van Veghel naar Son;

ook de spellingvariant Soensvel zou een indicatie in deze richting kunnen vormen. Afgeleid

van de persoonsnaam v. Son?

 

Ligging:

 

Perceel nrs. 1-3

Opmerkingen:

 

De naam Zondveld is nog niet verklaard. Er zijn jongere afwijkende vormen van de naam die we niet voor een verklaring van de naam mogen gebruiken, omdat ze slechts enkele keren genoemd worden en van recente datum zijn. Zo is Sonsvelt een verbastering, net als de Sonse bunders een verbastering is van Sontveltse buenderen. Een andere verbastering is Zompvelt. De oudste vorm Sontvelt (1311), wijkt nauwelijks af van het tegenwoordige Zondveld, in de volksmond verkort tot Soffelt. Zondveld is geen verbastering van Zandveld, wat dat zou in de volksmond Zaandveld worden en vervolgens Zoavelt, net zoals Haanvelt nu Hoavelt heet. Een andere verklaring in de literatuur is afge-zond-erd veld, maar hoe dat woord naar Zondveld zou kunnen evolueren wordt niet toegelicht.

 

Afkortingen Cornelissen     Afkortingen Beijers-Van Bussel     Kaart van Veghel     Jekschot Veghel