Hooge Akker Eerde - toelichting op de uitgiften

Vanaf 1190 betaalden lieden die een perceel van de gemeenschappelijke grond voor eigen gebruik kochten daarvoor een jaarlijkse cijns aan de landsheer. In 1314 gaf de hertog van Brabant deze cijnzen (met uitzondering van de hoendercijnzen) aan de Heer van Helmond. Cijnzen voor nieuwe uitgiften na 1314 inde de hertog hierna weer zelf. De in het hertogelijk cijnsboek van 1340 vermeldde hoendercijnzen werden dus betaald voor in de periode 1190-1314 uitgegeven percelen.

 

Onder de cijnzen die in Sint-Oedenrode aan de hertog van Brabant betaald werden, bevindt zich een cijns die in het hier besproken gebied gesitueerd wordt. Het betreft een cijns van 3 hoenderen voor 1 ½ bunder die in 1190-1340 van de gemene gronden uitgegeven werd. De oudste gegevens zijn:

 

 

Cijnsbetalers:

 

Transactie en datum:

Deel 1: Van erfgoed in Eerde, belast met een cijns aan de hertog van Brabant van 1 hoen

 

 

Ancelinus, zoon van Henricus van den Wyel

 

Vermeld in 1340

Tussen 1352 en 1380 werd deze cijns in 2 delen gesplitst:

 

 

Deel 1a: (1/2 hoen)

 

 

Ancelinus, zoon van Henricus van den Wiel

 

Vermeld in 1380

Henricus van de Rijt, genaamd van Mierle

 

Verwerving in 1380-1418

Deel 1b: (1/2 hoen)

 

 

Henricus van de Rijt, genaamd van Mierle

 

Vermeld in 1380

Heylwig, weduwe van Henricus van Mierle

 

Vererving in 1380-1418

Deel 2: 2 hoenderen

 

 

Nycholaus, zoon van Emondus

 

Vermeld in 1340

Henrcius van Mierle

 

Verwerving in 1380-1418

Deel 1 + 2: 3 hoenderen

 

 

Rover, zoon van Henricus van de Rijt

 

Verwerving in 1392-1418, vermeld in 1418

Henricus, Roverus en Johannes, kinderen van Rover, zoon van Henricus van de Rijt

 

Vererving in 1418-1452

Henricus Roverus

 

Verwerving in 1418-1452

Henricus, zoon van Henricus van der Hagen

 

Verwerving in 1418-1452

Katharina, weduwe van Henricus, zoon van Henricus van der Hagen

 

Vererving in 1418-1452

Johannes van Hedel

 

Verwerving in 1418-1452

Willen die Jonge

 

Verwerving in 1418-1452

Anthonia, weduwe van Willem die Jonge

 

Vererving in 1418-1452

Nicolaus Pa(..)lin

 

Vermeld in 1452

Cristina, weduwe van Nicolaus Pa(..)lin, met haar zoon Johannes

 

Vererving na 1452

De 3 kinderen uit het eerste huwelijk en de 2 kinderen uit het tweede huwelijk van Cristina, weduwe van Nicolaus Pa(..)

 

lin Vererving na 1452

 

 

In het Rooise cijnsboek van 1646-1697 vinden we deze cijns in vier delen terug:

 

 

Cijnsbetalers:

 

Transactie en datum:

Vuyt ontrent 13 lopens ackerlants ende weylants genoemd den Camp, gelegen onder Roy aent Eerde

-          e.z. en e.e.: “aen de Schyndelse straete”

-          a.z.: Denis, zoon van Jan Denis en Anthonisken, dochter van Geraert Laureynssen

-          a.e.: haar eigen erf en Anthonisken, dochter van Geraert Laureynssen

Lasten:

-          een cijns aan de domeinen van ¾ hoen, omgerekend: 0-3-12

 

SO Hg-19 (1646)

 

Catharina, weduwe van Lucas, zoon van Henrick Denis, met haar kinderen Jan, Henrick en Goyaert, wonende onder Schindel aent Eerde

 

Vermeld in 1646

Jan, Henrick en Goyaert, kinderen van Lucas Henrick Denis

 

Vererving in 1646-1697

Goyaert Lucas Henrick Denis

 

Verwerving in 1646-1697

Lucas en Henrick, kinderen van  Goyaert Lucas Henrick Denis

 

Verwerving in 1646-1697

Lambert Janssen Hendricx (1/2) en Peter Ariens (1/2)

 

Verwerving in 1646-1697

 

 

 

Cijnsbetalers:

 

Transactie en datum:

Vuyt ontrent 7 lopens ackerlant genaamd de Hoeve gelegen onder Roy in Eerde

-          e.z.: Meester Rogier van Griensven

-          a.z. en e.e.: Cathelyn, weduwe van wylen Lucas, zoon van Henrick Denissen

-          a.e.: Anthonisken, dochter van Gerart Laureynssen

Lasten:

-          een cijns aan de domeinen van ¾ hoen, omgerekend: 0-3-12

 

SO Hg-20 (1646)

 

Denis, zoon van Jan Denis Peters de Molder tot Schijndel

 

Vermeld in 1646

Jenneken, weduwe van Denis, zoon van Jan Denis Peters, met haar 5 kinderen

 

Vererving in 1646-1697

Lijsken, dochter van Denis, zoon van Jan Denis Peters

 

Deling in 1646-1697

Maria, dochter van Lijsken, dochter van Denis, zoon van Jan Denis Peters

 

Verwerving in 1646-1697

 

 

 

Cijnsbetalers:

 

Transactie en datum:

Vuyt huys, schuer, hoff en aengelegen erffenis, groot ontrent 10 lopens, gelegen in Eerde

-          e.z.: Meester Rogier van Griensven

-          a.z. en e.e.: Cathelyn, weduwe van wylen Lucas, zoon van Henrick Denissen

-          a.e.: “aen de gemeyn straete”

Lasten:

-          een cijns aan de domeinen van ¾ hoen en ½ hoen, omgerekend: 0-6-9

 

 

SO Hg-21 (1646)

 

Anthonisken, dochter van Geraert Laureynssen, verwekt bij Peterken, dochter van Denis, zoon van Peter Denis de Molder

 

Vermeld in 1646

Marten Aarts, getrouwd met Anthonisken Geraert Laureynssen

 

Verwerving in 1646-1697

Mathys Henrick Mathys Alberts (1/12 deel) en Jan Jacob Clercx (11/12 deel)

 

Verwerving in 1646-1697

Aelken, weduwe van Jan Jacob Clercx met haar 5 kinderen

 

Verwerving in 1646-1697

Jenneken en Willemken, kinderen van Jan Jacob Clercx

 

Verwerving in 1646-1697

Jenneken, dochter van Jan Jacob Clercx

 

Verwerving in 1646-1697

De 2 kinderen van Jenneken, dochter van Jan Jacob Clercx

 

Vererving in 1646-1697

Andries Janssen

 

Verwerving in 1646-1697

 

 

 

 

Cijnsbetalers:

 

Transactie en datum:

Uyt een stuck ackerlants genoemd de Kimissenecker, groot ontrent 2 lopens, gelegen in Eerde

-          e.z. en e.e.: “aen de gemeyn straete”

-          a.z.: Denis, zoon van Jan Denis

-          a.e.: Jan, zoon van Dierck Willems tot Vechel

Lasten:

-          een cijns aan de domeinen van ¼ hoen, omgerekend: 0-1-4

 

SO Hg-22 (1646)

 

Geertruyt, dochter van Geraert Laureynssen, verwekt bij Peterken, dochter van Denis, zoon van Peter Denis de Molder

 

Vermeld in 1646

Mathijs, zoon van Henrick Mathijs Eberts

 

Vererving in 1646-1697

Jan Jan Aerts van Schijndel

 

Koop in 1646-1697

De 2 kinderen van Jan Jan Aerts van Schijndel

 

Vererving in 1646-1697

Grietien Jan Arts

 

Deling in 1646-1697

 

 

Percelen werden uitgegeven tegen een cijns van 2 hoenderen per bunder, zodat we weten dat er in 1190-1340 een perceel van anderhalve bunder uitgegeven is. Waar lag dat perceel? De veertiende en vijftiende eeuwse gegevens vermelden alleen dat dit perceel “in Eerde” lag.

 

Omdat we geen namen van cijnsbetalers vonden van na 1697 en de namen in de verpondingsregisters niet verder teruggaan dan rond 1720 geven ook de namen van de cijnsbetalers ons weinig houvast. De enige naam die in beide bronnen voorkomt is die van Andries Janssen die vermeld wordt in SO Hg-21 en in Hartveld, perceel nr. 2. Daar is zijn erfgenaam Jan Rijnders die we ook aantreffen bij perceel Hooge Akker nr. 24.

 

De beschrijvingen van 1646 geven ons meer houvast. Hierbij moeten we wel bedenken dat cijnzen konden verhuizen. Veelal bleven ze wel op een perceel in dezelfde buurt liggen. In 1646 rustten de cijnzen op in totaal 4 bunder grond, terwijl het oorspronkelijk uitgegeven perceel maar anderhalve bunder groot was. Verder zijn er de volgende overwegingen:

 

-          De 4 percelen waarop de cijnzen in 1646 rustten lijken bij elkaar gelegen te zijn en aan elkaar te grenzen. Dit maakt het waarschijnlijk dat ook het oorspronkelijk uitgegeven perceel daar ergens lag.

-          SO Hg-20 en SO Hg-21 grensden aan het goed van meester Rogier van Grensven, dat is de Hartveldse Hoef.

-          SO Hg-19 grensde “aen de Schyndelse Straet”, dus aan de grens van Veghel en Schijndel. We moeten de zijns dus zoeken bij Hooge Akker nrs. 1-3 en 24-29 of bij Hartveld nrs. 2-6

-          SO Hg-22 heette “de Kimissenecker”. Deze naam treffen we aan voor Hooge Akker nr. 20 als “den Kemelssen Akker”.

-          SO Hg-19 heette “de Camp”. In andere bronnen vinden we deze veldnaam vermeld voor Hooge Akker nrs. 9, 25 en 26.

-          SO Hg-20 heette de Hoeve, een naam die we aantreffen direct ten zuiden van de Hartveldse Hoef.

 

De conclusie is dat deze cijns gelokaliseerd kan worden direct ten zuiden van de Hartveldse Hoef aan de grens met Schijndel. Het oorspronkelijk uitgegeven perceel was anderhalve bunder groot en kan geļdentificeerd worden als Hooge Akker nrs. 1-3 en 24-29.


Kaart van Veghel     Hooge Akker Eerde