Hezelaar - toelichting op de uitgiften
1.
Cijnzen aan de heer van Helmond werden betaald voor percelen die in 1190 van de gemeente verkocht waren. De volgende twee cijnzen aan Helmond worden in samenhang besproken: Hm-173 (oude nummering) t/m en Hm-176 (oude nummering). De cijnsbetalers in de vijftiende en eerste decennia van de zestiende eeuw waren:



Cijnsbetalers:

 

Transactie en datum:

Hm-173 (oud) 4 nieuwe penningen uit het erfgoed van wijlen Johannes Persoons (investiti) van Vechel, van een akker genaamd Nuwelant:

 

 

Johannes Persoons (investiti) van Vechel

Vermeld vr 1406  

De weduwe en kinderen van Johannes Boekelaer

Vermeld in 1406 

De kinderen van Johannes Boekelaer

Vererving in 1406-1421, vermeld in 1421 

Rudolphus, zoon van Johannes Bokelair

Verwerving in 1421-1447 

Arnoldus, zoon van Wolterus Petrus

Verwerving in 1421-1447

In 1438 wordt de cijns verdeeld.

 

 

Hm-173.1 (oud) 2 nieuwe penningen:

 

 

Arnoldus, zoon van Wolterus Petrus

Vermeld in 1447

Theodoricus, zoon van Petrus Amelius

Verwerving in 1460

Arnoldus, zoon van Danielis

Verwerving in 1460

In 1460 wordt de cijns verdeeld.

 

 

Hm-173.1.1 (oud) 1 nieuwe penning:

 

Hm-5 (nieuw)

Hezelaar

Henricus Boertman

Vermeld in 1460

Arnoldus, zoon van Danielis

Vermeld in 1465 

Arnoldus, zoon van Johannes van Beringhen

 

Verwerving in 1465-1498 

Hm-173.1.2 (oud) 1 nieuwe penning:

 

Hm-84 (nieuw)

Aan Beukelaars Steegd 26-28, 31

Petrus, zoon van Rodulphus van Boekelaer

Verwerving in 1460, vermeld in 1465 

Henricus, zoon van Arnoldus Molners (Multoris)

Verwerving in 1465-1498 

Hugo, zoon van Nicholaus van Berkel

Vermeld in 1498

Aelbertus, zoon van Hugo, zoon van Nicholaus van Berkel

Verwerving in 1498-1507 

Hm-173.2 (oud) 2 nieuwe penningen: (Omstreeks 1460 is het bedrag veranderd in 3 nieuwe penningen.)

 

 Hm-84 (nieuw)

Aan Beukelaars Steegd 26-28, 31

Petrus, zoon van Rodulphus van Boekelaer

Verwerving in 1438, vermeld in 1465

Henricus, zoon van Arnoldus Molners (Multoris)

Verwerving in 1465-1498

Hugo, zoon van Nicholaus van Berkel

Vermeld in 1498

Aelbertus, zoon van Hugo, zoon van Nicholaus van Berkel

Verwerving in 1498-1507 

 

 

 

 

 

 

Cijnsbetalers:

 

Transactie en datum:

Hm-174 (oud) 2 oude penningen uit het erfgoed van Trude Nennen, uijt een stuk grond op de vijver (supra vivarium): (in 1442 foutief overgeschreven als 2 nieuwe penningen)

 

Hm-5 (nieuw)

Hezelaar

Trude Nennen

Vermeld vr 1406

Gerardus de Vries (Friso), zoon van Gerardus, zoon van Hillen

Vermeld in 1406 en in 1421

De weduwe van Gerdus de Vries (Friso), zoon van Gerardus, zoon van Hillen, met haar 3 kinderen

Vererving in 1421-1447 

Andreas, zoon van Henricus van Gael

Verwerving in 1421-1447 

Henricus Boermans

Verwerving in 1442, vermeld in 1447

Arnoldus, zoon van Daniel, schoonzoon van Henricus Boertmanss

Verwerving in 1447-1465, vermeld in 1465

Arnoldus, zoon van Johannes van Beringhen, schoonzoon van Arnoldus Danielis

Verwerving in 1465-1498, vermeld in 1507  

 Wolterus, zoon van Wilhelmus Wolteruss

Verwerving na 1507 

De weduwe van Wolterus Wilhelmus Wolteruss

Vererving na 1507


 

 

Cijnsbetalers:

 

Transactie en datum:

Hm-175 (oud) 4 oude penningen uit het erfgoed van wijlen Henricus Boermans:

 

 

Henricus Boermans

Vermeld vr 1406

Johannes van Hautart van Den Bosch (de Buscho)

Vermeld in 1406 

Mechteld en Bela, kinderen van Theodoricus van Hautart

Verwerving in 1406-1421, vermeld in 1421 

Henricus Boertmans, schoonzoon van Ludovicus van Bladel

Verwerving in 1430, vermeld in 1447 

De 4 kinderen van Henricus Boertmans

Vererving in 1447-1465 

Arnoldus, zoon van Daniel

Verwerving in 1447-1465 

Arnoldus, zoon van Henricus Boertmans

Verwerving in 1447-1465 

In 1457 wordt de cijns verdeeld.

 

 

Hm-175.1 (oud) 2 oude penningen:

 

Hm-94 (nieuw)

Bolken 15

Arnoldus, zoon van Henricus Boertmans

Vermeld in 1457

Arnoldus, zoon van Daniel

Verwerving in 1457-1465

Ysebrandus van de Camp, schoonzoon van Arnoldus, zoon van Henricus Boertmanss

Vererving in 1465-1498, vermeld in 1498

Godefridus, zoon van Gosewinus van Udehove

Verwerving in 1498-1507

Henricus, zoon van Rodulphus

Verwerving in 1498-1507 

Aleydis, weduwe van Henricus, zoon van Rodulphus

Vererving in 1498-1507 

Heer Theodricus, zoon van Arnoldus

 

Verwerving na 1507 

Hm-175.2 (oud) 2 oude penningen:

 

Hm-5 (nieuw)

Hezelaar

Arnoldus, zoon van Danielis, schoonzoon van Henricus Boertmans

Verwerving in 1457, vermeld in 1465 

Arnoldus, zoon van Johannes van Beringhen, schoonzoon van Arnoldus Danielis

Verwerving in 1465-1507, vermeld in 1507 

Wolterus, zoon van Wilhelmus Wolteruss

Verwerving na 1507 

De weduwe van Wolterus Wilhelmus Wolteruss

Vererving na 1507 

 

 

 

Cijnsbetalers:

 

Transactie en datum:

Hm-176 (oud) 6 oude penningen uit het erfgoed van Nenna van Hulselaer, eertijds van Heilwigis Mostaert (Sinapis):

 

 

De weduwe en 6 kinderen van Henricus, zoon van Henricus Boertmans

Vermeld in 1406 

De 6 kinderen van Henricus Henricus Boertmans

Vererving in 1406-1421, vermeld in 1447 

Arnoldus, zoon van Daniel, en Arnoldus, zoon van Henricus Boertmanss

Verwerving in 1447-1456 

In 1456 wordt de cijns verdeeld.

 

 

Hm-176.1 (oud) 3 oude penningen:

 

Hm-94 (nieuw)

Bolken 15

Arnoldus, zoon van Henricus Boertmans

Vermeld in 1457

Arnoldus, zoon van Daniel

Verwerving in 1457-1465

Ysebrandus van de Camp, schoonzoon van Arnoldus, zoon van Henricus Boertmanss

Vererving in 1465-1498, vermeld in 1498

Godefridus, zoon van Gosewinus van Udehove

Verwerving in 1498-1507

Henricus, zoon van Rodulphus

Verwerving in 1498-1507 

Aleydis, weduwe van Henricus, zoon van Rodulphus

Vererving in 1498-1507 

Heer Theodricus, zoon van Arnoldus

 

Verwerving na 1507 

Hm-176.2 (oud) 3 oude penningen:

 

Hm-5 (nieuw)

Hezelaar

Arnoldus, zoon van Danielis, schoonzoon van Henricus Boertmans

Verwerving in 1457, vermeld in 1465 

Arnoldus, zoon van Johannes van Beringhen, schoonzoon van Arnoldus Danielis

Verwerving in 1465-1507, vermeld in 1507 

Wolterus, zoon van Wilhelmus Wolteruss

Verwerving na 1507 

De weduwe van Wolterus Wilhelmus Wolteruss

Vererving na 1507 

 

 

De omschrijvingen van de cijnzen in 1406 zijn:

Hm-173 (oud): 4 nieuwe penningen uit het erfgoed van wijlen Johannes Persoons (investiti) van Vechel, van een akker genaamd Nuwelant

Hm-174 (oud): 2 oude penningen uit het erfgoed van Trude Nennen, uijt een stuk grond op de vijver

Hm-175 (oud): 4 oude penningen uit het erfgoed van wijlen Henricus Boermans

Hm-176 (oud): 6 oude penningen uit het erfgoed van Nenna van Hulselaer, eertijds van Heilwigis Mostaert

 

 

In de achttiende eeuw rustten deze cijnzen op:

Hm-84 (nieuw): Aan Beukelaars Steegd 26-28, 31

Hm-94 (nieuw): Bolken 15

Hm-5 (nieuw): mogelijk Hezelaar 1, 3 en 4

 

 

Hm-5 (nieuw) is nog met zekerheid gelokaliseerd. Een beschrijving van het cijnsgoed uit 1599-1642 is:

Wte Drussstucken gelegen

-   e.z.: Gerit Henricx

-   a.z.: de straat

-   e.e.: Joncker Gort van Erp

Lasten:

-   een cijns van Helmond van 2 nieuwe penningen, 2 oude penningen, 3 oude penningen en 1 nieuwe penning, samen omgerekend: 0-1-8

 

Het cijnsboek van 1714-1783 geeft een identieke beschrijving maar dan met de variant ‘Donstucken’. Dit toponiem troffen we aan als "Droesstucken" voor perceel Hezelaar nr. 9. Vermoedelijk moeten we Hm-5(nieuw) ergens in deel Hezelaar plaatsen. Dit vermoeden wordt gesteund door de vermelding van Joncker Gort van Erp als eigenaar van een belendend perceel. De familie van Erp bezat onder andere Hezelaar nrs. 9 en 10 en (aangrenzend) Hoge Akker nr. 24.

 

Opeenvolgende cijnsbetalers voor Hm-5 (nieuw waren): 

 

Cijnsbetalers:

 

Transactie en datum:

 Hm-5 (nieuw)

 

 

Anneken Art Bartholomeus Janssen

Vermeld in 1599-1642 

Gerit Henricx (zijn familienaam was Van Heeswijk)

Verwerving in 1599-1642, vermeld in 1642 

Art, zoon van Gerardt Henricx

Verwerving in 1642-1714  

De weduwe van Art Gerardt Henricx met haar 7 kinderen

Vererving in 1642-1714 

Heer Baron van Leefdael, evictor

Verwerving in 1642-1714  

Henrick Aerts van Heeswyck

Koop bij evictie in 1642-1714 

 

 

Latere cijnsbetalers worden in het cijnsboek niet genoemd. Kennelijk is de cijns vanaf een bepaald moment niet meer betaald. Dit verklaart dan ook waarom we deze cijns niet meer aantreffen in de achttiende eeuwse omschrijvingen van goederen. Mogelijk rustte Hm-5 (nieuw) op Heselaar nrs. 1, 3 en 4.

 

 

De percelen verbonden aan opvolgende nummers in de cijnsadministratie lagen veelal bij elkaar. Dit zal ook het geval zijn met Hm-173 t/m 176. Hm-173 (oud) t/m Hm-176 (oud) zijn al in de vijftiende eeuw verdeeld geraakd en mogelijk deels verhuisd.

 

De lokatie van de cijnzen in achttiende eeuw is: Bolken 15, Aan Beukelaars Steegd 26-28 en 31 en mogelijk Hezelaar 1, 3 en 4. Deze percelen lagen niet ver van elkaar (zie kaartje hier naast).

 

Dit maakt aannemelijk dat een of enkele van de oorspronkelijke cijnsgoederen daar ergens gelegen was of waren.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hm-5 (nieuw) is de 'constante factor' in dze cijnzen. Hm-174 (oud) gaat helemaal over in Hm-5 (nieuw) en de andere cijnzen gedeeltelijk. Het toponiem Druestucken vinden we in de achttiende eeuw als naam van perceel Heselaar nr. 9 (zie kaartje hierboven) en ook bij Hm-177 (oud) (zie de toelichting bij Offeren). We plaatsen cijnzen Hm-173 (oud) t/m Hm-177 (oud) daarom op het Hezelaar. Het ging oorspronkelijk om 2 bunder en 6 lopens (ofwel 22 lopens) in 1190-1314 uitgegeven grond,


2.
Het hele hier besproken gebied is 4 bunder en 2 lopens (ofwel 34 lopens) groot. We nemen aan dat het hele gebied in 1190-1314 uitgegeven is en dat 12 lopens later op een perceel op Bolken rustte (zie de toelichting bij Bolken).

3.

De oudste aanwijzing voor het huis op perceel nr. 14 (het driehoekige perceeltje genaamd Kouwenoord) dateert uit 1736. We namen aan dat dit eprceel in de periode 1650-1736 van de gemeente gekocht of illegaal in gebruik genomen is.

 

Kaart van Veghel     Hezelaar