D'Erpt - toelichting op de uitgiften

1.
Het volgende in 1449 uitgegeven perceel plaatsen we op d'Erpt.
 

 
Cijnsbetalers:

 
Transactie en datum:
Hg-68 (1449): bunder vutfang

-          e.z.: Daniel van Dufheeze

-          a.z. en e.e.: de gemeint

-          a.e.: Godefridus Nennensoen en anderen

Lasten:

-          een cijns aan de domeinen van 6 nieuwe penningen

 
Gerardus, zoon van Petrus van der Hoeven

 
Koop in 1449 van de gemeente
Elisabeth, weduwe van Gerardus Petrus Verhoeven

 
Vererving 1449-1499
De 7 kinderen van Gerardus Petrus Verhoeven en Elisabeth:

-          Beatrix

-          Godefridus, getrouwd met Ermgardis

-          Petrus, had 6 kinderen

-          Gertrudis

-          Wolterus

-          Margareta, getrouwd met Gerardus, zoon van Petrus, natuurlijke zoon van Johannes Persoons

-          Iken

 
Vererving 1449-1499
Beatrica, dochter van Gerardus van der Hoeven, en Margareta, weduwe, van Gerardus, zoon van Petrus, natuurljke zoon van Johannes Persoons en de 7 kinderen van Godefridus van der Hoeven

 
Vererving 1449-1499
Gerardus, zoon van Petrus Persoons

 
Vermeld in 1499
Elisabeth, weduwe van Gerardus, zoon van Petrus Persoons

 
Vererving in 1499-1524
Tussen 1524 en 1542 wordt de cijns in twee delen verdeeld:

 
 
Deel a:

 
 
Elisabeth, weduwe van Gerardus, zoon van Petrus Persoons Verwerving 1524-1542, vermeld in 1542
Deel b:

 
 
Margaretha, weduwe van Gerardus, zoon van Petrus, natuurlijke zoon van Johannes Persoons en de 6 kinderen van Godefrisus van der Hoeven

 
Verwerving 1524-1542
Arnoldus, zoon van Godefridus Ghenen

 
Verwerving 1524-1542
In de zeventiende eeuw komt deze cijns ook in twee delen voor.

 
 
Hg-68.1 (1646): Twee lopens weylants, genaamd de Rijten, gelegen aen de Hooge Heyde

-          e.z.: Jan Henricks en Jan Delis

-          a.z.: Gijsbert Symonss

-          e.e.: Jenneken, dochter van Delis Jacobs

-          a.e.: de gemeinte

Lasten:

-          een cijns aan de domeinen van 3 nieuwe penningen

 
Aart, zoon van Adriaan Aert Dierckss

 
Vermeld in 1646
De 4 kinderen van Aart, zoon van Adriaan Aert Dierckss

 
Vererving 1646-1705
Arien Aarts (Uden)

 
Deling in 1646-1705
Jenneke, weduwe van Arien Aarts met haar 4 kinderen

 
Vererving in 1705, vermeld in 1715
De 3 kinderen van Arien Aarts

 
Vererving in 1715-1754
Eerke, dochter van Arien Aarts, getrouwd met Jan Josef Smits, en Gerit, zoon van Arien Aarts

 
Vererving in 1754
Hg-68.2 (1646): Twee lopens weylants, genaamd de Rijten, gelegen aen de Hooge Heyde

-          e.z.: Symon Willems en Dirck Ariens

-          a.z en e.e.: de gemeinte

-          a.e.: Aert, zoon van Adriaen Aerts

Lasten:

-          een cijns aan de domeinen van 3 nieuwe penningen

 
Jenneken, dochter van Delis Jacops

 
Vermeld in 1646
Jenneke, weduwe van Delis Jacops

 
Verwerving 1646-1715
Aert, Jan, Jacob en Aleyt, kinderen van Delis Jacops

 
Verwerving 1646-1715
Adriaen, Jan, Delis en Jan Hendrick Lamberts

 
Vererving 1646-1715
Jan Janssen (1/2)

 
Koop in 1646-1715
Jan Diercx van Vlijmen

 
Koop 1646-1715
Jan Rutten Cluijtmans

 
Koop 1646-1715
Jan Rutten Cluijtmans en Jan Delis en Jan Hendrik Lamberts

 
Vermeld in 1715
Jan, Marie en Cathrien, kinderen van Jan Rutten Cluijtmans

 
Vererving in 1715-1725
Goort Aart Goorts

 
Koop op 9-5-1725
Jenneke Jan Tijssen van den Hurk, weduwe van Goort Aert Goorts

 
Vererving in 1725-1754
Maria Tomas Sleeuwens en Hendrik Jan Sluwens

 
Koop op 21-1-1754
Willemina Tomas Sleuwens

 
Verwerving na 1754
Bijschrift in cijnsboek 171, op los blad: Competeert na de weduwe Hendrick Jan Sleeuwens volgens transport alhier data 21 januarij 1754. Ik kan niet vinden dat Jenneke dit goet heeft toegewonnen, maar wel Willem Jan Tijssen, siet sijn testament met sijn vrou data 24 december 1748, fol. 271. Siet seeker transactie in dato 14 maart 1752, fol. 157 en het out (..) boek, fol. 181

 

Het domeinen gewinscijns boek na te sien, fol. 6, daar sal men vinden dat Eerke, getrouwd met Jan Jospeh Smits ende voorsaten dat Jenneken, weduwe Arien Aarts, dat haer soon Aert Arien Aarts gelatiest? tot hier boven, ook gereengenoot

 

 

 

Hg-68.1 rustte in de zeventiende eeuw op Op de Acker 12. De cijnbetaler van Hg-68.2, Delis Jacobs was waarschijnlijk gegoed op d'Erpt (zie tabel hieronder). De in 1646 genoemde veldnamen "de Rijt, gelegen aen de Hooge Heyde" kunnen we ook d'Erpt plaatsen. Deze Rijten lagen aan de waterloop die het d"Erpt van noordwestelijk naar zuid-oostelijke richting soorsneed. We nemen aan dat het oorspronkelijk uitgegeven perceel op d'Erpt lag.

 

Hg-68.2 is later een paar keer verhuisd. Bij de Koop op 9-5-1725 rustte de cijns op Wuitenveld nr. 12a (zie R75, fol. 124) en bij de koop op 21-1-1754 op Heiakker 7, 14, 30 of 31 (zie R79, fol. 239v).

 

 

2.

Als er een perceel van de gemene gronden gekocht werd, moest daaruit jaarlijks een cijns betaald worden aan de landsheer. Dit gebruik werd rond 1190 ingevoerd door de graaf van Gelre die optrad als rechtsvolger van de heren van Rode. In 1231 nam de hertog van Brabant het graafschap Rode - waartoe de cijnzen behoorden - over van de graaf van Gelre. Vervolgens gaf de hertog van Brabant - als deel van een ruil - in 1314 de peellandse cijnzen weer aan de heer van Helmond. Cijnzen betaald aan de heer van Helmond rustte dus op precelen die in de periode 1190-1314 van de gemene gronden verkocht zijn. Dergelijke cijnzen zijn in de loop der eeuwen vaak wel los geraakt van het oorspronkelijke perceel, omdat bij verdelingen van goed het wel eens gebeurde dat een cijns naar een ander perceel verhuisde.

In de adminstratie van de heer van Helmond vonden we een cijns die we op het Derpt plaatsen. Het cijnsbedrag is 27 nieuwe penningen. Omgerekend volgens de gebruikelijke norm was het oorspronkelijk uitgegeven perceel 2 bunder + 2 lopens groot. De gegegevens uit de cijnsregisters van Helmond zijn als volgt:

 

Cijnsbetalers:

 

Transactie en datum:

Hm-238 (oud) (1406): 27 nieuwe penningen uit het erfgoed van Elizabeth, eertijds van Everardus van de Bredelaer

 

Everardus van de Bredelaer

 

Vermeld vr 1406

Elizabeth

 

Vermeld vr 1406

Berta, dochter van Elizabeth van der Heijden (de Merica)

 

Vermeld in 1406

De kinderen van Berta, dochter van Elizabeth van der Heijden (de Merica)

 

Vererving in 1406-1421, vermeld in 1421

Gherardus, zoon van Petrus van der Hoeven

 

Verwerving in 1421-1447, vermeld in 1447

De weduwe en 7 kinderen van Gherardus, zoon van Petrus van der Hoeven

 

Vererving in 1447-1465

In het cijnsboek van 1507 wordt deze cijns in 5 delen vermeldt.

 

 

Deel 1 (1/5):

 

 

Batha, dochter van Gerardus, zoon van Petrus van der Hoven

 

Vermeld in 1507

Gerardus, zoon van Petrus

 

Verwerving n 1507

De weduwe van Gerardus, zoon van Petrus en haar 2 kinderen

 

Verwerving n 1507

Petrus, zoon van Gerardus, zoon van Petrus

 

Verwerving n 1507

Deel 2 (1/5):

 

 

De weduwe en 7 kinderen van Godefridus, zoon van Gerardus, zoon van Petrus van der Hoven

 

Vermeld in 1507

Deel 3 (1/5):

 

 

Batha, dochter van Gerardus, zoon van Petrus van der Hoven en de weduwe en 7 kinderen van Godefridus, zoon van Gerardus, zoon van Petrus van der Hoven

 

Vermeld in 1507

Elizabeth, weduwe van Arnoldus Godefridus Geenen

 

Verwerving n 1507

Deel 4 (1/5):

 

 

Gerardus, zoon van Petrus

 

Vermeld in 1507

Petrus, zoon van Gerardus Petrus

 

Verwerving n 1507

Deel 5 (1/5):

 

 

Wolterus, zoon van Gerardus, zoon van Petrus van der Hoven

 

Verwerving 1465-1507

De weduwe van Henricus, zoon van voornoemde Gerardus en de weduwe en een kind van Petrus Persoens

 

Vermeld in 1507

Petrus, zoon van Gerardus Petrus

 

Verwerving n 1507

 

 

De cijnsbetalers van deze cijns in de zeventiende en achttiende eeuw waren.

 

Cijnsbetalers:

 

Transactie en datum:

Hm-31 (nieuw) (1599): een cijns aan de heer van Helmond van 27 nieuwe penningen, omgerekend: 0-5-4

 

De cijns is voor 1599 in twee delen gesplitst.

 

 

Hm-31.1 (nieuw) (1599): een cijns van 0-0-4 uijt huijs en hoff, gelegen aen de Hooge Heijde off Bredersce Heijde genamt

 

Op den Acker 12

De 3 kinderen van Adriaen Aerts

 

Vermeld in 1599-1642

Art Ariaen Artssen

 

Verwerving in 1599-1642, vermeld in 1642

De 4 kinderen van Art Ariaen Artssen

 

Vererving in 1642-1707

Jenneke, dochter van Art Adriaen Arts, vrouw van Jacob Jan Arts

 

Verwerving in 1642-1707

Ariaen en Marij, kinderen van Jacob Jan Arts

 

Verwerving in 1642-1707

Mariken, dochter van Jacob Jan Arts

 

Verwerving in 1642-1707

De 2 kinderen van Mariken, dochter van Jacob Jan Arts

 

Vererving in 1642-1707

De cijns wordt na 1707 niet meer betaald.

 

 

Hm-31.2 (nieuw) (1599): een cijns van 0-1-4

 

Derpt

Jenneken Delis Jacobs

 

Vermeld in 1599-1642

De 5 kinderen van Jenneken Delis Jacobs

 

Vererving in 1599-1642

Art Delis Jacobs Verwerving in 1599-1642

 

Vermeld in 1642

De cijns is tussen 1642 en 1697 gesplitst.

 

 

Hm-31.2.1

 

D’Erpt

Hendrick Lambers aen de Heyde

 

Verwerving in 1642-1697

De drie kinderen van Henrick Lamberts

 

Vererving in 1642-1697

Jan, zoon van Henrick Lamberts

 

Verwerving in 1642-1697

Deze cijns is betaald tot 1697

 

 

Bijschrift in 1714-1783: Jan Janssen van Erp te Uden, zijn broer heet Aert, heeft het goed al lang en het goed zou te Veghel liggen aen de Hooghe Heij en daar heeft een huis op gestaan. Dit pand zo gekocht hebben Gerrit Paulus van Neike de Rogstart te Middelrode, en daarna gekocht door Peter Robert van de Heuvel, ongeveer 30 jaar geleden, wezende een hooyveld.

 

 

Hm-31.2.2 (nieuw) (1714-1783): Uijt 3 lopens aen de Vechelse Heijde, genaamt Stouwen Stuck

-          e.z.: de koper

-          a.z. en e.e.: Jan Ariens

-          a.e.: de gemeente

 

D’Erpt, later Ooievaarsnest 13

Jan Delis Jacobs

 

Verwerving in 1642-1714

Jan Dircx van Wijnen

 

Koop in 1642-1714

Art Hendrikx Tunnissen

 

Koop in 1642-1714

De weduwe van Art Hendrikx Tunnissen

 

Vererving in 1642-1714

Jan Rutten Kluijtmans

 

Koop in 1642-1714, vermeld in 1714

Jan Hendrics opt Ven

 

Koop in 1726

De 6 kinderen van Jan Hendrics opt Ven

 

Vererving in 1726-1754

Ard Jan Hendrix opt Ven

 

Deling in 1726-1754

De weduwe van Ard Jan Hendrix opt Ven met haar 4 kinderen

 

Vererving in 1754

De 3 kinderen van Ard Jan Hendrix opt Ven

 

Vererving in 1754-1772

De 2 kinderen van Ard Jan Hendrix opt Ven en 1 kleinkind van Thoni van den Heuvel

 

Vererving in 1754-1772

Johannes Hendrik van Son

 

Koop op 23-4-1772

De weduwe van Johannes Hendrik van Son met haar 4 kinderen

 

Vereving in 1772-1783

 

 

In de zestiende eeuw is de cijns gesplitst. Een deel (Hm-31.1)  rustdan op Op de Acker, nr. 12. Het andere deel (Hm-31.2) rust dan waarschijnlijk op percelen op Derpt. Het verpondingsboek van 1657 heeft een geografische volgorde. Achtereenvolgens worden de volgende huizen genoemd:

 

 

Nummer

Naam van eigenaar

Lokatie

 

361

Willem Jan Henricx

D’Erpt 14

363

De weduwe van Thonis Driessen

 

364

Jan Delis Jacobs

 

368

Aert Delisen

 

369

Jan Henrick Lamberts

 

370

Henrick Jan Delis

 

371

Henrick Arien Aerts

Op den Acker 12

373

Henrick Diricx

 

374

Lonis Peter Lonis

Corsehoef 10

 

 

Nrs. 368 (Aert Delissen) en 369 (Jan Hendrick Lamberts) zijn ook de cijnsbetalers van de twee delen van Hm-31.2. De precieze lokatie van hun huizen is niet bekend, maar gezien de geografische volgorde van het verpondingsregister uit 1657 zal dat op d’Erpt geweest zijn. In deze reconstructie gaan we er van uit dat de cijns oorspronkelijk geheel op d’Erpt rustte.


Kaart van Veghel     D'Erpt