Foto's Huizen Kroniek

Kroniek van het jaar 1916


BHIC, kantongerecht Veghel, toegang 42 inv. nr. 64 vonnis 138  dd. 23-1-1916   Lambertus Vervoort, geboren 4-9-1845 en timmerman bij J. Smits, smid te Zijtaart  G 59 (Pastoor Clercxstraat 31-33). Wegens dronkenschap tien gulden boete.

PA Zijtaart, brieven.   De rector van het klooster heeft de bisschop gevraagd om een 40-uren gebed in het klooster te mogen houden. De bisschop schrijft op 29 januari 1916 aan pastoor Kamp dat het beter is als de zusters daarvoor naar de kerk komen, 'hetgeen mogelijk gewenscht kan zijn om altijd zeker te zijn dat er personen bij het Allerheiligste bidden.'

BHIC, kantongerecht Veghel, toegang 42 inv. nr. 64 vonnis 149.  dd 4-2-1916   Marinus Pennings, geboren 14-6-1884 te Schijndel en landbouwer Zijtaart G 159 (De Kampen 6). Voor rijden met een fiets zonder lichtgevende lantaarn 5 gulden boete.

Echo, 26 februari 1916   Veghel, 25 Februari. Dinsdag werd de landbouwer M. v. Asseldonk wonende op Doornhoek alhier door den heer S. met een motorrijwiel zoodanig aangereden, dat men voor zijn leven vreest.

Herinneringen van de kinderen van Frans van Bakel in Canada, in 1980 op schrift gesteld door John van Bakel.   Het tweede baantje van Hendrika, dochter van Martinus van der Zanden was bij Hannes van den Oever. Hij had drie kinderen. Hendrika, die toen 12 jaar was werkte er van 1 maart 1916 tot 1 maart 1917. Ze was er voor het huishoudelijk werk. Ze werd er heel goed behandeld.

BHIC, kantongerecht Veghel, toegang 42 inv. nr. 64 vonnis 245   Lambertus van Asseldonk, geboren te Veghel 18-12-1856 landbouwer op Kreitenburg (Weievenseweg 42) had op 18 maart 1916 op den Biezensche dijk nummer G 164 (later Biezendijk 4-5), twaalf opgaande canadabomen geplant waarvoor tien gulden boete.

BHIC, kantongerecht Veghel, toegang 42 inv. nr. 64 vonnis 250  dd. 21-3-1916   Theodorus van Eert, geboren 14-1-1870, landbouwer te Zijtaart Zondveld G 122 (Hoge Biezen 4) had ter plaatse de Kolksche steeg zand uit de berm gegraven en op zijn erf gestort. 5 gulden boete.

Herinnering van Annie Berkmortel Timmers d.d. 21 februari 2007; aangevuld met o.a. gegevens uit de parochieregisters van Zijtaart; foto: collectie Annie Berkmortel - Timmers.    Biezendijk 8 gesloopt.jpg (205950 bytes)Johannes van Cleef had in 1875 een huis gebouwd op het latere adres Biezendijk 8. Hij was getrouwd met Lamberta Opheij, weduwe van Johannes van Tilburg, en had twee kinderen Huub, die timmerman werd in Tongelre, en Drieka, die trouwde met Piet Zijlmans en op het ouderlijk huis bleef wonen.

Tussen 1902 en 1905 werden drie kinderen van Drieka van Cleef en Piet Zijlmans geboren: Lamberta Wilhelma, Helena en Joannes Hubertus. In 1905 kreeg Lamberta Opheij vergunning om er sterke drank te verkopen en het huis werd een drukbezocht kroegske aan de doorgaande weg tussen Veghel en Sint-Oedenrode. Volgens Janus, zoon van Antonius van Asseldonk (broeder Jozef, 1882-1969) gebeurde er dingen in dat kroegske die het daglicht niet konden verdragen. Op 29 oktober 1907 overleed Drieka van Cleef op 36-jarige leeftijd, en haar moeder Lamberta Opheij overleed de volgende dag op 77-jarige leeftijd. Piet Zijlmans hertrouwde met Johanna Maria van Dinther, uit welk huwelijk tussen 1909 en 1917 drie dochters werden geboren.

Annie Berkmortel - Timmers (die daar later kwam wonen) vertelde dat haar moeder Tonia van Asseldonk rond 1915-1916 hun koeien daar in de buurt gingen hoeden. Als er dan iets was gestolen, gingen ze het bij Zijlmans terughalen. ”Vaak hadden de kinderen van Zijlmans het dan meegenomen, maar je kreeg het altijd terug.”


De Gooi- en Eemlander d.d. 22-4-1916   Een woudreis. De dikste eik uit de omgeving van Veghel, een der zwaarste uit oostelijk Noord-Brabant, de eik te Zijtaart, zal verkocht worden. De omtrek van den stam is drie meter. De waarde wordt geschat op ruim f 200.

PA Zijtaart, parochiememoriaal.   Omdat er te weinig plaats was voor de zangers besloot het kerkbestuur in november 1915 om het zangkoor te vergroten. In 1916 werd het zangkoor één meter dieper in de kerk gebracht.

PA Zijtaart, parochiememoriaal en brieven.   Jan Brouwers was vanaf 1873, dus 43 jaar lang, koster en organist in de kerk van Zijtaart voordat hij in 1916 ontslag nam. Op het laatst kreeg hij daar f 130 per jaar voor. Het kerkbestuur wilde nu een aparte koster en een aparte organist in dienst nemen, ieder voor een salaris van f 125 per jaar. Het kerkbestuur kreeg daarvoor op 9 maart 1916 toestemming van de bisschop.

BHIC, KR Veghel, toegangsnr. 42, microfiche 64.13.   Lambertus van Asseldonk, geboren te Veghel 18 december 1856 en wonende op de Kreitenburg (onder Zijtaart) had op 'den Bieschensedijk' enige kuilen onvoldoende gemarkeerd. Op 20 maart 1916 kreeg hij daar een boete voor.

Bommelerwaardse krant. 28 april 1916.   'Heeft de justitie voor enige weken in zuidelijk Noord-Brabant de hand gelegd op een gevaarlijke bende, toch blijven de inbraken in die streken aanhouden. In de vorige week warden ingebroken: (..) Op de roomboterfabriek te Zijtaar, waar ruim 100 pond boter verdween. (..) In geen dezer gevallen was van de(n) dader(s) eenig spoor te ontdekken.'

BHIC, Kantongerecht Veghel, toegangsnr. 42 inv. nr. 65 vonnis 386 dd 12-5-1916   Johannes Gijsbertus Smits, smid te Zijtaart (Pastoor Clercxstraat 31-33) krijgt boete van twee gulden omdat er geen luid klinkende bel op zijn fiets zit.

BHIC, Kantongerecht Veghel, toegangsnr. 42 inv. nr. 65 vonnis 433 dd. 1-6-1916   Petrus der Kinderen geboren rosmalen, metselaar wonende te Zijtaart (Pastoor Clercxstraat 55) Heeft op zijn ”freeweel fiets” geen rem, daarvoor drie gulden boete.

BHIC, Kantongerecht Veghel, toegangsnr. 42 inv. nr. 65 vonnis 475 dd. 26-6-1916   Arnoldus Henricus Eijkens geboren Gestel en timmerman bii P.W. Zijlmans Biezen G 163 in Zijtaart (Biezendijk 8), liep in de Doornhoek dronken over de straat. Fl. 10,- boete.

BHIC, Kantongerecht Veghel, toegangsnr. 42 inv. nr. 65 vonnis 488  dd. 16-6-1916   Cornelis Johannes van Mierlo, geboren Deurne 28-3-1903, schaapherder, zoon van Cornelis van Mierlo en Antonet Vogels, schaapherder, wonende te Zijtaart gehucht Zondveld G 84 (Het Gerecht 2). Heeft op Jekschot zijn schapen laten grazen langs de openbare gemeenteweg zonder vergunning. Wegens zijn jeugdige leeftijd geen vervolging. Op 15-4-1917 (vonnis 66-312) opnieuw in overtreding als hij zijn schapen laat grazen op het weiland van A. Oppers.

PA Zijtaart, brieven.   Er is een nieuwe koster. Op 12 juli 1916 schreef de bisschop: 'Ingevolge Uw schriftelijk verzoek van gisteren verleenen wij bij deze aan Laurentius van Melsvoort om servatis servandis de H. Vaten, kelkdoekjes en korporaals aan te raken, zoolang hij in de kerk van Zijtaart de bediening van koster waarneemt.'

BHIC, Kantongerecht Veghel, toegangsnr. 42 inv. nr. 65 en 66 vonnissen 599 ev  dd.15-8-1916   Gerard Willems, geboren te Uden en timmerman te Zijtaart (Pastoor Clercxstraat 45) moet vijf gulden boete betalen omdat er op zijn fiets geen lichtgevende lantaarn was.

Nagenoeg dezelfde tijd ook:
Gerardus van Weert, landbouwer op den Biezen G 123 (Corsica 15)
Johannes van Berkel Jekschot onder Sint Oedenrode E 6
Johannes Biemans Zijtaart G 25 (Leinserondweg 20)
Johannes van Wanroij, pakhuisknecht Kempkes G 145(Pastoor Clercxstraat 45)Petrus Brugmans, knecht bij A. van den Nieuwenhuizen Doornhoek G 53 (Pastoor Clercxstraat 10)
Johannes van den Tillart, landbouwer Zondveld G 95 (Jekschotstraat 11)
Martinus van Dinther, geboren te Schijndel en werkman te Zijtaart.

GA Veghel, inv. nr. 30, fol. 55.   De burgemeester zei in de raadsvergadering van 28 augustus 1916 dat Antoon Hendrik van de Donk, onderwijzer aan de openbare school te Zijtaart, als landstormplichtige in miltaire dienst moet. (Dat was tijdens de eerste Wereldoorlog.) Hij stelde voor een tijdelijke vervanger te zoeken, Dit werd door de raad goedgevonden.

BHIC, toegang 7698, inv. nr. 2776, Gemeentebestuur Veghel, brief d.d. 27 april 1917 aan de minister van Oorlog met antwoord d.d. 29 april 1917.  

Op 22-25 september 1916, tijdens de Eerste Wereldoorlog, werden er door een doortrekkende spoldaten veel schade aangericht in Veghel. Het Ministerie van oorlog keerde een schadevergoeding uit. Ook personen uit Zijtaart worden genoemd in deze lijst:

Toen het leger langs het kanaal trok werd er een weiland van Antoon van de Nieuwenhuizen (huidig adres Pastoor Clercxstraat 10) in de Valstraat beschadigd, doordat er doorheen gereden werd.

De soldaten deden zich te goed aan de appel- en perenbomen van Johannes van de Schoot (huidig adres Pastoor Clercxstraat 2). Naar schatting verloor die 100 kilo appels en 10 kilo peren.

Ook bij de weduwe van Johan van de Ven (huidig adres Doornhoek 1) werden er peren gestolen, en ook wer daar een zinken emmer met appels die al geplukt waren meegenomen.

Toen het leger over de Biezendijk trok, werden aangelegen percelen beschadigd. Bij Frans van Asseldonk (huidig adres Biezendijk 23) werd een eiland aan zijn huis beschadigd doordat er met kanonnen doorheen gereden werd.

Bij Marinus Pennings (later adres De Kampen 6) gingen op die manier ¼ hectare bieten, rapen en haver verloren.

De hele lijst vermeld meer dan 60 namen van personen die een schadevergoeding kregen. Behalve veel schade aan landerijen en diefstal van fruit door de soldaten, wordt ook nog andere schade vermeld. Een greep uit de lijst:

Er werden bomen kapot gereden op de Eerdse Dijk.

Op de Schijndelse dijk werd prikkeldraad doorgeknipt en een stuk met 2 à 3 jonge bomen eruit gegooid. Ook op veel andere plaatsen werd draad doorgeknipt en vreepalen afgebroken. Het vee werd hier en daar enkele dagen op stal gezet, en de melkproductie leed daar onder.

Paarden van het leger beschadigden een dorsmachine.

In Eerde werd een houtmijt uit elkaar gegooid.

Een kar werd beschadigd door aanrijding, een paardenkuip vernield.

Op het Beukelaar werd bij Van de Zanden de deur vernield en de soldaten stolen er 5 pond spek uit de schouw en namen ook een emmer mee.

Op het Havenplein werden paardendekens gestolen en werd een ruit van een rijtuig ingedrukt.

De soldaten schoten een kanon af, waardoor er vijf ruiten sneuvelden in de Sluisstraat. Op het Marktplein sneuvelden door het afschieten van een kanon ook 5 ruiten.

Bij Van de Sluijs aan de Leest werden groenten in de tuin vernield en 2 leggende kippen meegenomen. Paarden trapten er eikenplanken stuk.

Bij Van Dam in Eerde braken de paarden los en werden er ruiten en flessen vernield.

Bij Van Rijbroek aan het Beukelaar werden wagens en paarden gestald, waardoor het weiland vernield werd.

BHIC, toegang 7698 inv. nrs 2705 e.v., Gemeentebestuur Veghel afdeling Militie.   Hendrik van den Boom is in 1916 in dienst bij het 2e regiment infanterie 4e bataljon 1e compagnie. Hendrik is arbeider in de landbouw, waar hij voor dienst 4 dagen per week werkte en verder nog werkzaam was in de keuterij van zijn tante, waar hij met zijn vrouw inwoont en huisvesting geniet. Zijn vrouw Geertruij van Stiphout heeft geen geldelijke verdiensten. De tante waar ze inwonen is de weduwe Welten welke in haar keuterij twee koeien heeft. Schoondochter Geertruij kan niet goed overweg met de weduwe en heeft nu haar intrek genomen  bij haar vader Gerardus van Stiphout in Erp tegen een vergoeding van 30 cent per dag. Aanvrager ligt in dienst bij fort de Nieuwesteeg en schrijft een smeekbrief naar de minister van oorlog  voor meer vergoeding, maar dit wordt afgewezen.

 
BHIC, toegang 7698 inv. nrs 2705 e.v., Gemeentebestuur Veghel afdeling Militie.   Marinus van Helvoirt is militair van de lichting van 1913. Hij is in 1916 in dienst bij de infanterie 43e batj. 1e comp. Wonende Biezen G 124. Hij runt samen met zijn vrouw, Agnes van der Linden, 32 jaar, een landbouwbedrijf en ze hebben een zoon van anderhalf jaar. Ze betalen een jaarlijkse pacht van f.432,- en hebben ca. 9 ha. Verder 5 stuks melkvee en 2 malen. Een aankomend knechtje van 15 jaar is te weinig om de zaak draaiend te houden en er zal een volwassen arbeider moeten worden aangenomen. Er wordt een vergoeding toegekend van 75 cent per dag.

 
GA Veghel, drankvergunningen, brief van 2-10-1916   In 1915 had J. Smits zijn koffiehuis, de voorloper van het huidige Dorpskaffee, vergroot. In 1916 vroeg zijn zoon Anton vergunning aan om alcoholische dranken te mogen verkopen. Op het fraaie briefpapier is te zien welke producten de firma Smits produceerde.

BHIC, Kantongerecht Veghel, toegangsnr. 42 inv. nr. 66 vonnis 5 dd. 23-10-1916   Lambertus Opheij, landbouwer op den Biezen G155 (Biezendijk 14) heeft op den Biezensche dijk een gat gegraven welke hij onvoldoende met een lichtgevende lantaarn had gemarkeerd. Fl. 6,- boete.

Deze gegevens zijn gestuurd door Antoon Vissers   Marinus Kremers, geboren Veghel 1-10-1893 en verdronk op 6 november 1916 in Den Bosch in den Dieze nabij Siberie.  Hij was van de lichting 1913. Hij woonde bij zijn vader Gerardus Kremers, klompenmaker op (later) adres Kampen 1 en ook Marinus werkte daar als klompenmaker. De vader van de dienstplichtige leed aan jicht, waardoor hij niet geregeld werken kon en daarom is een vergoeding noodzakelijk. Zijn oudste broer Wilhelmus Kremers ging op 1 augustus 1914 onder de wapenen en kreeg een vergoeding van 50 cent per dag.



BHIC, Kantongerecht Veghel, toegangsnr. 42 inv. nr. 66 vonnis 66  dd. 11-11-1916   Cornelis van Mierlo, geboren te Erp en landbouwer te Zijtaart (Het Gerecht 2) laat zijn schapen grazen op het land van A. Brugmans waarvoor vijf gulden boete.

GA Veghel, inv. nr. 30, fol. 67.   In een brief van 21 november 1916 drongen Gedeputeerde Staten aan op verhoging van de salarissen van de onderwijzers. Raadslid G. Donkers zegt dat in de laatste tijd de inkomsten van verschillende ambtenaren zijn verhoogd, maar die van de onderwijzers nog niet. Na een korte discussie wordt een verhoging van f 100 voor de hoofden in Zijtaart en Eerde en f 50 voor onderwijzer Van de Waardenburg voorgesteld. Antoon Hendrik van de Donk is nu gemobiliseerd en hij zal een verhoging krijgen als hij zijn functie weer hervat.

PA Zijtaart, parochiememoriaal; Kitty de Leeuw, ‘Zondaressen in mouwloze japonnen’ in: Noordbrabants Historisch Jaarboek 22-23 (2005-2006) 157-159; mededeling Door Brugmans op 9 januari 2007 en van Ties Habraken op 20 februari 2007.   Op 22 november 1916 werd in de parochie Zijtaart opgericht: 'Voor Eer en Deugd' (mannenafdeeling). Wat was dit voor een beweging?

Binnen het bisdom Roermond was op 8 december 1904 voor de kostschool-leerlingen van Rolduc de vereniging ‘Voor Eer en Deugd’ opgericht. De leden moesten zich ten doel stellen de deugd en reinheid uit te dragen en een deugdzaam leven te leiden. Meteen bij de oprichting werd de vereniging officieel erkend door Paus Pius X en goedgekeurd door de bisschop van Roermond, zodat de leden geestelijke gunsten en aflaten konden verkrijgen. Vanaf 1906 kreeg de vereniging landelijke rijkwijdte door de oprichting van vele plaatselijke afdelingen waarvan mannen lid konden worden. A.F. Diepen, de latere bisschop van ’s-Hertogenbosch en oud leerling van Rolduc, trad toe tot het hoofdbestuur. In 1910 werden de insignes ingevoerd die de leden moesten dragen; later kwamen er ook hangers bij. In 1917 werden afdelingen voor vrouwen en meisjes opgericht. Vanaf 1918 konden ook zij aflaten verdienen. Het bestrijden van onzedelijke vrouwenkleding was een belangrijk item. De mannelijke leden hadden de taak te waken over de eer en zedelijke kleding van de vrouwen en meisjes in hun omgeving en indien nodig hen hierover aan te spreken. Jongens moesten bijvoorbeeld weigeren in damesgezelschap te verschijnen indien de aanwezige dames te uitdagend gekleed gingen, ook al betrof het hun eigen moeder of zus en haar vriendinnen. Op die soep in Zijtaart ook zo heet gegeten werd is onzeker. Voor Eer en deugd gaf een tijdschrift uit voor haar leden, aanvankelijk Voor eer en deugd, in 1910 gevolgd door Volksadel voor jongemannen en Mannenadel en Vrouweneer voor volwassen mannen en vrouwen. Op nationaal vlak begon de vereniging vanaf 1925 weg te kwijnen. In het bisdom Den Bosch bleef monseigneur Diepen de vereniging steunen, maar op 14 juni 1938 werd deze uiteindelijk toch opgeheven door een al jaren tanend ledental.

1928 Habraken a.jpg (156565 bytes)Door Brugmans, geboren in 1920, herinnerde zich dat de leden een speldje droegen, zodat de vereniging eind jaren twinitg in Zijtaart nog bestond. Ties Habraken herinnerde zich dat zijn vader Hannes Habraken het lid was en speldje aan zijn horlogeketting droeg. Op de foto hiernaast van Hannes Habraken (en zoontje Cor Habraken) uit 1928 is dat speldje te zien.

In Zijtaart is - voor zover bekend - geen vrouwenafdeling geweest. De vereniging zal in Zijtaart wel bestaan hebben tot de dood van de conversatieve pastoor Kamp in 1937. 

Brabants Dagblad, 22 mei 1982.   Tijdens de Eerste Wereldoorlog maakte de fanfare een kritieke tijd door. De meeste leden moesten onder de wapenen en de geluiden om de club op te heffen namen toe.

BHIC, Kantongerecht Veghel, toegangsnr. 42 inv. nr. 66 vonnis  dd. 3-12-1916   Cornelius Oppers, landbouwer te Zondveld. Heeft op Jekschot met een geladen dubbelloops jachtgeweer gelopen zonder vergunning. Fl. 10,- boete.

BHIC, Kantongerecht Veghel, toegangsnr. 42 inv. nr. 66 vonnis 107 dd. 15-12-1916   Josephus Martinus Verbruggen, landbouwer te Zijtaart G 37 (Pater Vervoortstraat 26) heeft zijn paard en kar zijn niet voorzien van een lichtgevende lantaarn waarvoor vijf gulden boete.

BHIC, Kantongerecht Veghel, toegangsnr. 42 inv. nr. 66 vonnis 125 dd. 20-12-1916   Thomas Johannes Waals, timmermansknecht bij Gerardus Willems te Zijtaart (Pastoor Clercxstraat 45). Omdat er op zijn fiets geen lichtgevende lantaarn zat vijf gulden boete.

BHIC, archief van het gemeentebestuur van Veghel, inv. nr. 2463.   De leerlingen van het herhalingsonderwijs in de winter van 1916-1917 waren:

Wilhelmus Kerkhof
Johannes van Grinsven
Martinus van den Nieuwenhuijzen
Johannes Thijssen
Antoon van Zutphen
Hendrikus van der Linden
Martinus Brugmans
Petrus Raaijmakers

Bouwstijlen - Thema's - Groei - Organisaties - Veldnamen
Afkortingen - Toelichting verenigingen - Toelichting Huizen - Toelichting Kroniek - Downloads